Khoa học - Sáng tạo

Nghị quyết 57: Thúc đẩy doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ

Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cần thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ từ các viện nghiên cứu, trường đại học.

Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Nghị quyết số 57-NQ/TW, năm 2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định: “Người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính” trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những doanh nghiệp đã chủ động đầu tư nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, phần lớn doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn về nguồn lực, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ. Tháo gỡ những rào cản này, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học là yêu cầu quan trọng để đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống.

*Doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều rào cản trong đổi mới sáng tạo

Theo Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, doanh nghiệp đã hiện diện ngày càng rõ nét trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, song mức độ tham gia chưa đồng đều và chưa thực sự sâu rộng. Khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, vừa vẫn còn đáng kể, trong khi nhóm doanh nghiệp này chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động của cả nước. Kết quả Cuộc điều tra đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp năm 2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ thực tiễn cho thấy, hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp chưa đồng đều. Trong khi một số doanh nghiệp lớn có điều kiện tăng cường đầu tư nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn về vốn, nhân lực và năng lực tiếp nhận, làm chủ công nghệ. Đây là những rào cản cần được tháo gỡ để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo.

Tiến sĩ Tô Hoài Nam nhận định, thực trạng này cho thấy sự chênh lệch về năng lực đổi mới sáng tạo giữa các nhóm doanh nghiệp, đặc biệt trong đầu tư nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ. Đối với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, đổi mới sáng tạo thường bắt đầu từ những yêu cầu cụ thể trong sản xuất, kinh doanh như giảm chi phí, nâng năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm, tự động hóa một số công đoạn, số hóa quản trị, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của khách hàng, đối tác. Vì vậy, không nên chỉ nhìn nhận đổi mới sáng tạo qua số lượng đề tài nghiên cứu hay mức đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Điều quan trọng là doanh nghiệp có giải quyết được những vấn đề thực tế trong sản xuất, kinh doanh, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo ra sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường hay không. Một trong những hạn chế lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là năng lực ứng dụng công nghệ. Nhiều doanh nghiệp chưa có bộ phận R&D, thiếu nhân lực chuyên trách, chưa đủ khả năng xây dựng yêu cầu kỹ thuật hoặc đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ. Do đó, dù có nhu cầu đổi mới, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển nhu cầu sản xuất, kinh doanh thành những bài toán nghiên cứu cụ thể để đặt hàng viện nghiên cứu, trường đại học.

Từ thực tế này, Tiến sĩ Tô Hoài Nam cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận trong hỗ trợ doanh nghiệp, lấy nhu cầu thị trường và bài toán sản xuất, kinh doanh làm điểm xuất phát. Chính sách không nên chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện một đề tài nghiên cứu, mà cần hướng tới giải quyết những vấn đề có giá trị kinh tế cụ thể. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần chú trọng các dịch vụ thiết thực như tư vấn công nghệ, đánh giá quy trình sản xuất, kiểm định, thử nghiệm, đào tạo nhân lực, thiết kế sản phẩm và hỗ trợ sở hữu trí tuệ. Đồng thời, cần có cơ chế tập hợp nhu cầu theo ngành, cụm doanh nghiệp và chuỗi giá trị. Khi nhiều doanh nghiệp cùng gặp một vấn đề công nghệ, việc tập hợp nhu cầu sẽ tạo quy mô đủ lớn để viện nghiên cứu, trường đại học tham gia giải quyết, giảm chi phí và tăng khả năng nhân rộng kết quả.

Hiệp hội doanh nghiệp và các tổ chức trung gian cũng cần phát huy vai trò kết nối, tập hợp nhu cầu, chuẩn hóa các bài toán công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chương trình khoa học, công nghệ. Đây là khâu quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ từ các viện nghiên cứu, trường đại học.

Các đại biểu thực hiện nghi thức khai trương tuyến giao hàng Cần Giờ - Vũng Tàu bằng UAV

*Từ đầu tư nghiên cứu đến làm chủ công nghệ chiến lược

Ở góc độ doanh nghiệp trực tiếp đầu tư phát triển công nghệ, ông Nguyễn Hải Triều, đại diện Tập đoàn CT Group Hitech cho biết, thực tiễn tại doanh nghiệp cho thấy khu vực tư nhân Việt Nam đã có những đơn vị chủ động đầu tư nguồn lực, xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Ông Nguyễn Hải Triều cho biết, sau 34 năm phát triển, CT Group có 15 công ty công nghệ, trong đó 8 công ty hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Các hướng đầu tư gồm bản sao số, trí tuệ nhân tạo, phương tiện bay không người lái, vệ tinh và viễn thám, công nghiệp bán dẫn. Phần lớn năng lực công nghệ này được doanh nghiệp cho biết hình thành từ nguồn vốn tự đầu tư. Một số sản phẩm của tập đoàn đã có bước chuyển từ nghiên cứu, phát triển sang ứng dụng thực tế. Ngày 12/2/2026, tuyến vận chuyển bưu chính bằng thiết bị bay không người lái (UAV) kết nối Cần Giờ và Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh chính thức được công bố triển khai. Tuyến bay do Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) và Công ty Cổ phần CT UAV thực hiện.

UAV cất cánh tại bến phà Cần Giờ

Trong chuyến bay khai trương, UAV của CT UAV mang theo kiện hàng nặng 2 kg, thực hiện hành trình hơn 12 km mỗi chiều trong khoảng 15 phút. Theo thông tin của Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, hoạt động này được triển khai trên cơ sở giấy phép bay do Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu cấp ngày 19/1/2026. Vietnam Post đảm nhiệm xây dựng quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn chất lượng và tổ chức giao nhận hàng hóa; các thiết bị UAV được tích hợp vào hệ thống logistics của đơn vị. Đây là một ví dụ về việc sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp trong nước phát triển được đưa vào một hoạt động dịch vụ cụ thể, có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị phát triển công nghệ và doanh nghiệp sử dụng sản phẩm. Tuyến bay cũng được xác định là mô hình thí điểm có kiểm soát, tạo cơ sở để đánh giá khả năng ứng dụng UAV trong hoạt động bưu chính, logistics và những lĩnh vực khác.

Trong lĩnh vực bán dẫn, tháng 6/2025, CT Group công bố thiết kế chip chuyển đổi tín hiệu tương tự sang tín hiệu số (ADC) do đội ngũ kỹ sư của đơn vị thành viên Diginal nghiên cứu, thiết kế. Sau khi thực hiện công đoạn chế tạo ở nước ngoài, sản phẩm được đóng gói, hoàn thiện tại nhà máy ATP của CT Semiconductor vào tháng 11/2025 và đưa ra thị trường vào tháng 12/2025. Đây là một trong những ví dụ cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước tham gia vào các công đoạn nghiên cứu, thiết kế và hoàn thiện sản phẩm bán dẫn.

Bên cạnh việc tự đầu tư phát triển công nghệ, CT Group còn đẩy mạnh hợp tác với các cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu và trường đại học. Ông Nguyễn Hải Triều cho biết, doanh nghiệp đã mở rộng mạng lưới hợp tác tại hơn 10 tỉnh, thành phố, đồng thời phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu trong đào tạo nhân lực, triển khai nghiên cứu chung và phát triển sản phẩm công nghệ. Một trong những hướng hợp tác là chương trình với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2025-2035, tập trung đào tạo sau đại học, cấp học bổng và nghiên cứu các sản phẩm như chip trí tuệ nhân tạo biên, chip khuếch đại công suất cao, chip điều khiển và mô-đun truyền thông phục vụ Internet vạn vật, thiết bị bay không người lái.

Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Hải Triều cho rằng khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở việc tìm kiếm đối tác nghiên cứu hay nguồn lực đầu tư, mà còn ở cơ chế tổ chức thực hiện, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư phát triển công nghệ, nhưng để sản phẩm được thử nghiệm trên thực tế, được cơ quan quản lý tiếp nhận và đưa vào vận hành vẫn cần những quy định, hướng dẫn cụ thể hơn. Một số sản phẩm công nghệ như bản sao số, nền tảng dữ liệu, dịch vụ giám sát bằng phương tiện bay không người lái và viễn thám có đặc thù là khách hàng đầu tiên có thể chính là cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, các sản phẩm mới thường chưa có giá thị trường tham chiếu, trong khi việc xác định dự toán, nghiệm thu, mua sắm và bố trí kinh phí vận hành sau nghiệm thu còn những vấn đề cần được hướng dẫn đồng bộ.

Đề cập những vướng mắc trong quá trình phát triển và đưa sản phẩm công nghệ ra thị trường, ông Nguyễn Hải Triều kiến nghị cần cụ thể hóa cơ chế đặt hàng, giao trực tiếp nhiệm vụ khoa học và công nghệ đối với tổ chức, doanh nghiệp có đủ năng lực; tính đến mức độ sẵn sàng công nghệ khi tuyển chọn nhiệm vụ. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể về định mức kinh tế - kỹ thuật, xác định giá sản phẩm lần đầu và bố trí kinh phí vận hành sau nghiệm thu. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng cơ chế cho phép doanh nghiệp tham gia các chương trình thử nghiệm có kiểm soát, nhất là đối với những công nghệ cần dữ liệu, địa bàn thực tế và sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm