Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu phối hợp với Bộ Y tế và Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo khoa học “Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc” ngày 19/9.
Sự kiện tập trung thảo luận các giải pháp khoa học, cơ chế chính sách nhằm chuẩn hóa vùng trồng, quy trình canh tác, đẩy mạnh chế biến sâu và từng bước định vị sâm Lai Châu trở thành thương hiệu, sản phẩm quốc gia.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa vùng trồng, quy trình sản xuất, hình thành chuỗi giá trị khép kín và tăng cường năng lực chế biến sâu. Bộ Y tế cam kết đồng hành chặt chẽ cùng địa phương; trong đó, Hội đồng Dược điển Việt Nam và các đơn vị chức năng đang khẩn trương phối hợp hoàn thiện hồ sơ phục vụ thẩm định, công bố Tiêu chuẩn Quốc gia Sâm Việt Nam sửa đổi, bổ sung trong năm 2026. Đồng thời, ngành Y tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp hoàn tất thủ tục liên quan đến thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm từ nguồn dược liệu này, gắn phát triển cây sâm với nhiệm vụ bảo vệ rừng, kinh tế dưới tán rừng và nâng cao sinh kế cho đồng bào vùng cao.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành triển khai đồng bộ các nghiên cứu về nguồn gen, quy trình sinh trưởng, kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản. Bộ cũng tập trung hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, phương pháp kiểm định, định danh và xác nhận xuất xứ nguồn gốc để đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc gia; qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ vào chuỗi cung ứng từ sản xuất đến tiêu thụ.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung cho biết, tỉnh luôn xác định việc bảo tồn và phát triển sâm đặc hữu là hướng đi chiến lược. Địa phương cam kết tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tư, thúc đẩy mô hình liên kết "bốn nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Người dân), kiến tạo môi trường thông thoáng để các đối tác cùng đồng hành mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng và gia tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm.
Tại hội thảo, nhiều nhà khoa học và doanh nghiệp đã đóng góp các khuyến nghị chiến lược. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xuân Đà, Đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, để định vị sâm Lai Châu trở thành “sản phẩm quốc gia”, sâm Lai Châu không nên được phát triển như một cây dược liệu đắt tiền đơn thuần. Nếu chỉ mở rộng diện tích, bán củ tươi và chạy theo giá, tỉnh có thể tăng sản lượng nhưng chưa chắc tạo ra một ngành kinh tế bền vững. Đích đến cần cao hơn là đua sâm Lai Châu thành một tài sản sinh học có chủ quyền, một nền tảng khoa học - công nghệ, một chuỗi giá trị công nghiệp sức khỏe và một biểu tượng phát triển xanh của vùng núi biên giới. Nhà nước tạo ra hạ tầng, doanh nghiệp tạo ra thị trường theo một chuỗi sinh học. Về phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Toanh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân khẳng định sẵn sàng hợp tác với tỉnh và người dân để đầu tư công nghệ chế biến sâu, phục vụ lĩnh vực y tế.
Sâm Lai Châu là loài dược liệu đặc hữu, quý hiếm, phân bố tự nhiên ở độ cao từ 1.400 đến 2.200 mét trên dãy núi Pu Si Lung và Pu Sam Cáp. Cây chứa 52 hợp chất saponin, đặc biệt có hàm lượng hợp chất Majonoside-R2 (MR2) cao. Hiện toàn tỉnh có khoảng 30.000 ha có điều kiện tự nhiên phù hợp để phát triển loài sâm này (trong đó hơn 20.300 ha rất phù hợp). Đến nay, cây sâm Lai Châu đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng và cấp 120 mã số cơ sở trồng với gần 6 triệu cây; 46 tổ chức cùng hơn 200 hộ dân đã tham gia gây trồng với quy mô trên 150 ha, nhiều diện tích đạt chuẩn GACP-WHO và hữu cơ.
Tuy nhiên, địa phương cũng thẳng thắn nhìn nhận những rào cản hiện hữu như: quy mô sản xuất còn manh mún; nguồn giống thuần chủng chất lượng cao còn thiếu; chi phí đầu tư ban đầu lớn; chuỗi liên kết chưa thật sự bền chặt và công tác chế biến sâu, xúc tiến thương mại còn hạn chế.
Dịp này, Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu đã trao Biên bản ghi nhớ hợp tác với 7 đơn vị trong công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, phát triển vùng nguyên liệu và chế biến sâu sâm Lai Châu cùng các dược liệu quý của địa phương./.
