Từ phong trào "Tôi yêu Tổ quốc tôi" của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đến các hoạt động nhân đạo của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, điểm chung là xây dựng những liên kết xã hội bền vững, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh mới.
Các ý kiến gửi tới Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam lần thứ XI cho thấy nỗ lực đổi mới phương thức hoạt động của các tổ chức thành viên theo hướng thực chất hơn, bám sát đời sống xã hội và mở rộng khả năng kết nối cộng đồng. Từ phong trào "Tôi yêu Tổ quốc tôi" của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đến các hoạt động nhân đạo của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, điểm chung là xây dựng những liên kết xã hội bền vững, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh mới.
*Mở rộng mặt trận tập hợp thanh niên trong bối cảnh mới
Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam xác định trọng tâm là tiếp tục mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên; phát huy các phong trào yêu nước, tình nguyện, sáng tạo tham gia phát triển đất nước. Từ năm 2014, phong trào "Tôi yêu Tổ quốc tôi" được triển khai như một phong trào xuyên suốt trong công tác Hội và phong trào thanh niên. Sau hơn một thập niên, phong trào tiếp tục được duy trì với 5 nội hàm gồm: thanh niên yêu nước; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; học tập, sáng tạo, khởi nghiệp; tình nguyện vì cộng đồng; đoàn kết, hội nhập, phát triển.
Đến nay cả nước có hơn 9,3 triệu hội viên Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, hơn 1,7 triệu hội viên Hội Sinh viên Việt Nam, gần 19.000 hội viên các câu lạc bộ doanh nhân trẻ, hơn 88.900 hội viên Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam và hơn 200.000 hội viên Hội Thanh niên khuyết tật Việt Nam. Tỷ lệ đoàn kết, tập hợp thanh niên đạt khoảng 70%.
Điểm đáng chú ý là việc mở rộng phạm vi tập hợp thanh niên không chỉ dừng ở lực lượng đoàn viên, hội viên truyền thống mà hướng tới nhiều nhóm thanh niên đặc thù như thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên tín đồ tôn giáo, thanh niên công nhân, thanh niên lao động tự do, thanh niên yếu thế, thanh niên hoàn lương hay thanh niên Việt Nam ở nước ngoài.
Theo Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc mở rộng không gian đoàn kết không chỉ là mở rộng số lượng hội viên mà còn là tạo ra các hình thức kết nối mới trong xã hội. Tổ chức Hội đã triển khai nhiều mô hình như "Tổ công nghệ cộng đồng", phong trào "Bình dân học vụ số", xây dựng nền tảng dữ liệu thanh niên và ứng dụng số dùng chung nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và các nhóm xã hội.
Song song với đó, nhiều hoạt động an sinh xã hội, tình nguyện vì cộng đồng tiếp tục được triển khai tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo thông qua các chương trình như "Tình nguyện mùa đông", "Xuân tình nguyện", "Tháng Ba biên giới"; vận động hỗ trợ quần áo ấm, đồ dùng học tập, xây dựng nhà nhân ái, chăm lo thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.
Không chỉ dừng ở các hoạt động phong trào, hoạt động của Hội cũng cho thấy xu hướng chuyển sang các chương trình mang tính dài hạn. Đáng chú ý là các đề án "Thanh niên tham gia bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam giai đoạn 2025-2029", "Đoàn kết, tập hợp thanh niên công nhân và lao động trẻ giai đoạn 2025-2029" hay "Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025-2030".
Trong đó, đề án hướng tới thanh niên công nhân nhấn mạnh việc phát triển tổ chức Đoàn - Hội trong khu công nghiệp, khu chế xuất; xây dựng các mô hình tập hợp linh hoạt, phù hợp đặc thù lao động trẻ nhằm hiện thực hóa chủ trương "không để thanh niên nào đứng ngoài tổ chức Đoàn, Hội".
Với đề án đồng hành cùng thanh, thiếu nhi vùng biên giới, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đặt mục tiêu triển khai tại 248 xã biên giới đất liền, hướng tới hỗ trợ học tập, sinh kế, kỹ năng, đời sống văn hóa; qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và củng cố "thế trận lòng dân".
Có thể thấy, việc mở rộng khối đại đoàn kết không còn được nhìn nhận đơn thuần là vận động phong trào theo chiều rộng, mà đang chuyển dần sang xây dựng các cơ chế kết nối xã hội bền vững hơn, có khả năng gắn kết nhiều nhóm đối tượng khác nhau trong cộng đồng.
*Nhân đạo trở thành "chất keo" gắn kết cộng đồng
Nếu các phong trào thanh niên góp phần mở rộng khả năng kết nối xã hội ở cơ sở, thì công tác nhân đạo lại được nhìn nhận như một cách củng cố sự sẻ chia và niềm tin trong cộng đồng.
Theo Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, công tác nhân đạo hiện nay không còn chỉ là những hoạt động thiện nguyện đơn lẻ mà đã trở thành "một trụ cột vững chắc trong hệ thống an sinh xã hội", là "chất keo" gắn kết cộng đồng và củng cố niềm tin của nhân dân.
Trong nhiệm kỳ vừa qua, dưới sự phối hợp trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hoạt động của Hội đã có sự chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy lẫn phương thức triển khai. Thay vì chỉ dừng ở việc cứu trợ ngắn hạn, hoạt động nhân đạo được định hướng theo mô hình "phục hồi - thích ứng - phát triển".
Quy mô của các hoạt động nhân đạo ngày càng mở rộng: phong trào "Tết Nhân ái" đã huy động hơn 12,9 triệu suất quà với tổng trị giá trên 6.000 tỷ đồng. Trong lĩnh vực phòng ngừa và ứng phó thiên tai, hơn 2.100 tỷ đồng đã được huy động để hỗ trợ khoảng 5,6 triệu lượt người. Tổng giá trị hoạt động toàn Hội đạt hơn 16.800 tỷ đồng, trợ giúp trên 46 triệu lượt người có hoàn cảnh khó khăn.
Không chỉ mở rộng quy mô hỗ trợ, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cũng cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận người dân. Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cho biết, đã chuyển từ việc "cho cái mình có" sang "hỗ trợ đúng cái người dân cần", thông qua các mô hình như "Chợ Nhân đạo", hỗ trợ tiền mặt đa mục đích hay ứng dụng công nghệ số trong quản lý đối tượng trợ giúp. Theo Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, cách làm này nhằm tôn trọng nhu cầu và nhân phẩm của người được trợ giúp, đồng thời giúp người dân trở thành chủ thể của quá trình phục hồi và phát triển thay vì chỉ ở vị trí thụ động tiếp nhận hỗ trợ.
Không chỉ dừng ở hoạt động cứu trợ, bối cảnh hiện nay cũng đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò của Hội trong hệ thống Mặt trận thông qua tham gia phản biện xã hội, góp ý chính sách an sinh sát với thực tiễn đời sống; đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động nhân đạo; gắn công tác nhân đạo với ứng phó biến đổi khí hậu; đa dạng hóa nguồn lực và chuyên nghiệp hóa lực lượng tình nguyện viên.
Các tổ chức thành viên của MTTQ Việt Nam đang cho thấy cách tiếp cận mới đối với công tác đoàn kết, tập hợp xã hội. Thay vì chủ yếu triển khai các hoạt động mang tính phong trào hoặc hỗ trợ ngắn hạn, nhiều mô hình được định hướng theo hướng tạo ra các kết nối bền vững, mở rộng sự tham gia của nhiều nhóm xã hội và hướng mạnh về cơ sở.
Từ các hoạt động chuyển đổi số cộng đồng, hỗ trợ thanh niên yếu thế, thanh niên vùng biên giới đến các mô hình nhân đạo lấy người dân làm trung tâm, xu hướng được thể hiện rõ là chuyển từ "vận động" sang tăng cường khả năng kết nối và chia sẻ trong cộng đồng.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu về chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo đảm an sinh xã hội, yêu cầu đặt ra đối với các tổ chức thành viên của Mặt trận không chỉ là mở rộng phạm vi hoạt động mà còn nâng cao chất lượng gắn kết xã hội.
Từ phong trào thanh niên đến hoạt động nhân đạo, điểm chung được nhấn mạnh vẫn là củng cố niềm tin xã hội và tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng. Việc tạo thêm những "điểm nối" từ cơ sở được xem là một nền tảng quan trọng để tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong điều kiện mới./.
