Xã hội

Hà Nội siết kiểm soát bụi: Thước đo là hiệu quả thực tế

Hà Nội

Hà Nội đã đặt ra thời hạn cụ thể cho các biện pháp kiểm soát bụi, song hiệu quả thực hiện còn phụ thuộc vào việc giám sát, xử lý vi phạm và trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu.

Xe vận chuyển đất thải trước khi rời Dự án hồ điều hoà Phú Đô. 
Ảnh: Kiều Mi

Khi nhiều dự án hạ tầng đang đẩy nhanh tiến độ, bụi xây dựng và đất đá rơi vãi trên đường tiếp tục gây áp lực lên môi trường đô thị. Hà Nội đã đặt ra thời hạn cụ thể cho các biện pháp kiểm soát bụi, song hiệu quả thực hiện còn phụ thuộc vào việc giám sát, xử lý vi phạm và trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu.

Kiểm soát bụi từ công trường đến đường phố

Tại Hà Nội, vấn đề này càng đáng quan tâm khi nhiều dự án giao thông đang được triển khai đồng thời. Các tuyến đường vừa phải bảo đảm lưu thông, vừa phục vụ hoạt động đào đắp, vận chuyển vật liệu và thi công hạ tầng. Nếu thiếu biện pháp kiểm soát phù hợp, những bất tiện trong quá trình xây dựng có thể kéo dài sang cả khu dân cư hai bên đường.

Trên tuyến đường trục phía Nam Hà Nội, người dân từng phản ánh tình trạng bụi phát sinh từ các dự án đang thi công và phương tiện vận chuyển đất đá. Một số xe chở vật liệu che chắn chưa bảo đảm, để đất cát rơi vãi trên đường. Tình trạng bụi bẩn trong quá trình thi công cũng được phản ánh tại đường Lĩnh Nam và một số khu vực có dự án giao thông lớn.

Những phản ánh này cho thấy một vấn đề trong quản lý công trường: tác động môi trường không kết thúc tại ranh giới dự án. Chủ đầu tư và nhà thầu phải kiểm soát cả quá trình vận chuyển, tập kết vật liệu, thu gom phế thải và vệ sinh những khu vực bị ảnh hưởng bởi hoạt động thi công.

Đối với công trình giao thông, yêu cầu này càng khó thực hiện hơn so với công trường xây dựng có mặt bằng khép kín. Không gian thi công thường kéo dài theo tuyến, nằm sát đường dân sinh, cửa hàng và nhà ở. Việc tổ chức thi công theo từng đoạn, bố trí đường vận chuyển và vệ sinh mặt bằng vì vậy cần được tính toán ngay từ phương án thi công.

Theo kết quả kiểm kê nguồn phát thải sử dụng năm 2025 làm năm cơ sở, được công bố tại tọa đàm về ô nhiễm không khí ngày 10/11/2026, bụi đường chiếm khoảng 58% tổng lượng PM10 phát thải được kiểm kê tại Hà Nội, còn hoạt động xây dựng chiếm khoảng 22%.

Đối với bụi mịn PM2.5, tỷ trọng phát thải từ bụi đường là 41,3%, giao thông vận tải 34,6% và hoạt động xây dựng 8,4%. Kết quả này cho thấy bụi đường và hoạt động xây dựng là những nguồn cần được quan tâm trong quá trình cải thiện chất lượng môi trường đô thị.

Tại tọa đàm ngày 10/11, bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, công tác kiểm kê phát thải được triển khai trong năm 2026, sử dụng dữ liệu năm 2025 làm năm cơ sở. Để đánh giá đầy đủ ảnh hưởng của từng nguồn phát thải đến chất lượng không khí, cần kết hợp kiểm kê với mô hình lan truyền ô nhiễm, dữ liệu quan trắc và tính toán sự hình thành bụi thứ cấp. Đây là cơ sở quan trọng để lựa chọn giải pháp kiểm soát phù hợp, tránh quy kết toàn bộ tình trạng ô nhiễm cho một nguồn riêng lẻ.

Thực tế, bụi công trường không phải nguyên nhân duy nhất khiến chất lượng không khí Hà Nội suy giảm. Tuy nhiên, đây là nguồn phát sinh có thể áp dụng ngay những biện pháp quản lý cụ thể, từ che chắn, phun nước đến kiểm soát phương tiện vận chuyển. Vấn đề đặt ra là các biện pháp ấy được thực hiện thường xuyên đến đâu và ai chịu trách nhiệm khi bụi tiếp tục phát tán ra đường.

Từ cam kết đến thực chất kiểm soát bụi

Ngày 15/10/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND về tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn.

Kế hoạch đặt trọng tâm vào những nguồn phát thải có thể kiểm soát ngay, trong đó có bụi từ công trường xây dựng, hoạt động vận chuyển vật liệu và bụi đường.

Đối với công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị thuộc diện áp dụng, thành phố yêu cầu trước ngày 15/11/2026 phải hoàn thiện hàng rào cao tối thiểu 3 m, tường bao chân cao ít nhất 40 cm, hệ thống phun sương dập bụi và camera giám sát có khả năng lưu trữ dữ liệu tối thiểu 30 ngày.

Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm tại Hà Nội đang để phát sinh ô nhiễm bụi. 
Ảnh: Kiều Mi

Với những công trình lớn có diện tích trên 1 ha và công trình có nguy cơ phát tán bụi cao, Sở Xây dựng được giao rà soát, phân loại để triển khai giải pháp giám sát bằng cảm biến, camera, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ phù hợp.

Điểm mới trong cách quản lý là yêu cầu kiểm soát bụi được gắn với những điều kiện kỹ thuật có thể kiểm tra. Một công trường đã lắp đặt hệ thống phun sương hay chưa, camera có hoạt động và lưu trữ dữ liệu hay không, xe vận chuyển có được vệ sinh trước khi ra đường đều là những nội dung có thể xác minh.

Tuy nhiên, lắp đặt thiết bị mới là bước đầu. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào cách vận hành, giám sát và xử lý khi phát hiện vi phạm.

Hệ thống phun sương phải được sử dụng phù hợp với hoạt động thi công, đặc biệt tại những thời điểm đào đắp, vận chuyển vật liệu có nguy cơ phát tán bụi cao. Camera cần phục vụ việc theo dõi phương tiện ra vào, phát hiện những trường hợp không chấp hành quy định về vệ sinh môi trường, thay vì chỉ lưu trữ hình ảnh.

Đối với các công trình đào mở đường, vỉa hè và hạ tầng kỹ thuật, thành phố yêu cầu tổ chức thi công cuốn chiếu, thu gom phế thải, hoàn trả mặt bằng sớm, che phủ những khu vực chưa hoàn trả.

Một yêu cầu khác là kiểm soát phương tiện vận chuyển vật liệu. Xe chở đất đá, phế thải phải được che phủ, vệ sinh trước khi ra khỏi công trường, không làm rơi vãi vật liệu xuống đường. Chủ đầu tư phải tổ chức thu gom kịp thời bùn đất phát sinh tại khu vực cổng và những đoạn đường bị ảnh hưởng theo quy định.

Đối với các tuyến đường có nguy cơ phát sinh bụi cao, thành phố yêu cầu tăng cường quét hút, rửa đường. Song hoạt động vệ sinh chỉ có thể duy trì hiệu quả khi các nguồn phát sinh mới được kiểm soát ngay từ đầu.

Cùng với những biện pháp kỹ thuật, Hà Nội đang đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm xử lý vi phạm.

Tại cuộc họp ngày 10/11 của Tổ công tác Ban Thường vụ Thành ủy về giải quyết điểm nghẽn ô nhiễm môi trường, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết đình chỉ thi công công trình vi phạm, kể cả công trình cấp bách. Đối với hoạt động xây dựng, vật liệu rời và phế thải phải được đóng bao khi vận chuyển theo yêu cầu chỉ đạo.

Những dự án giao thông, thoát nước hay hạ tầng đô thị có tính cấp thiết vẫn phải tổ chức thi công theo đúng quy định, hạn chế tác động đến người dân.

Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm cần đi cùng cơ chế phát hiện và theo dõi kết quả khắc phục. Nếu công trình chỉ được yêu cầu vệ sinh tại thời điểm kiểm tra nhưng tiếp tục để vật liệu rơi vãi những ngày sau đó, vấn đề chưa được giải quyết tận gốc.

Để tăng cường giám sát, thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng quy trình tiếp nhận, phân loại, xác minh và phản hồi các vụ việc ô nhiễm. Thông tin phản ánh từ người dân, dữ liệu camera, cảm biến và hoạt động kiểm tra sẽ là căn cứ để cơ quan chức năng xử lý theo thẩm quyền.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang đã đề xuất ứng dụng camera trí tuệ nhân tạo tại các công trình xây dựng để giám sát phương tiện ra vào, phát hiện vi phạm về vệ sinh môi trường và an toàn lao động.

Trong khi đó, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết Sở đang phối hợp đo đạc, dự báo chất lượng không khí và chuẩn bị phương án ứng phó với các đợt ô nhiễm cao khi điều kiện thời tiết bất lợi; đồng thời đề nghị tăng cường kiểm tra đột xuất tại các địa phương.

Những nhiệm vụ này cần được triển khai trong bối cảnh Hà Nội bước vào mùa Đông – Xuân, khi điều kiện khí tượng thường bất lợi cho khả năng khuếch tán chất ô nhiễm. Theo thông tin Sở Nông nghiệp và Môi trường công bố, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm 2025 của Hà Nội ở mức 48,5 µg/m³.

Hà Nội đang yêu cầu đẩy nhanh tiến độ nhiều dự án hạ tầng quan trọng trong những tháng cuối năm. Áp lực thi công vì thế có thể tiếp tục gia tăng, kéo theo nhu cầu vận chuyển vật liệu và nguy cơ phát sinh bụi trên các tuyến đường.

Trong bối cảnh đó, kiểm soát bụi công trường cần trở thành một phần của quản lý tiến độ và chất lượng thi công. Chủ đầu tư, nhà thầu phải chịu trách nhiệm đối với nguồn phát sinh; cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý và theo dõi việc khắc phục; chính quyền địa phương tiếp nhận, giải quyết phản ánh của người dân./.


Kiều Linh

Xem thêm