Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo - động lực thúc đẩy tăng trưởng hai con số
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được đặt ở vị trí trung tâm trong định hướng tổ chức lại không gian phát triển.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển. Quyết định số 840/QĐ-TTg ngày 13/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặt ra mục tiêu phát triển công nghiệp công nghệ số Việt Nam thành ngành kinh tế - kỹ thuật hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao; hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước, từng bước làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
* Khơi thông nguồn lực khoa học, công nghệ cho phát triển vùng
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được đặt ở vị trí trung tâm trong định hướng tổ chức lại không gian phát triển vùng. Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện dự thảo Đề án đặc thù phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo động lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Từ thực tiễn quản lý địa phương, ông Nguyễn Minh Luân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chia sẻ, dù tỉnh đã cân đối hơn 2.000 tỷ đồng cho các lĩnh vực khoa học công nghệ, y tế và chuyển đổi số, nhưng tỷ lệ giải ngân lại đạt rất thấp. Các địa phương trong vùng còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt trang thiết bị công nghệ ở cấp cơ sở và sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực có trình độ khoa học công nghệ.
Với vai trò là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn của cả nước, Đồng bằng sông Cửu Long đóng góp trên 50% sản lượng lúa, 65% thủy sản nuôi trồng, 70% trái cây và hơn 90% kim ngạch xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng của vùng không còn chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sản xuất mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất và gia tăng giá trị sản phẩm.
Theo ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, để hướng tới mục tiêu tăng trưởng từ 10%/năm trở lên, vùng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số toàn diện chuỗi giá trị nông sản. Những thách thức từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sạt lở, suy giảm nguồn nước cùng hạn chế về hạ tầng và nhân lực cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức phát triển. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng đầu tư xã hội cho nghiên cứu và phát triển đạt tối thiểu 2% và nâng tỷ lệ nhân lực nghiên cứu lên 12 người/vạn dân, đóng vai trò hạt nhân lan tỏa nguồn nhân lực cho toàn vùng.
Để vượt qua các rào cản, Đồng bằng sông Cửu Long cần áp dụng đồng bộ các Nghị quyết của Trung ương về khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tư nhân và giáo dục vào đổi mới sáng tạo. Sự phát triển bền vững của vùng đòi hỏi sự hợp lực rõ ràng từ ba phía: cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò kiến tạo và tháo gỡ rào cản thể chế; doanh nghiệp đóng vai trò động lực đầu tư, ứng dụng công nghệ và thương mại hóa sản phẩm; còn người dân chủ động nâng cao trình độ, tiếp thu kỹ thuật mới để thực hiện chuyển đổi phương thức sản xuất hiệu quả.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Phương, Đại học Cần Thơ, cho rằng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, tự động hóa và chuyển đổi số, đồng thời nâng cao tri thức cho người nông dân, thúc đẩy liên kết hợp tác xã, trang trại với doanh nghiệp.
* Hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, nâng cao năng suất
Ở khu vực doanh nghiệp, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội cải thiện năng suất, tiết kiệm chi phí và mở rộng thị trường, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tại Đà Nẵng, thành phố triển khai Đề án Chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030, với phạm vi hỗ trợ hơn 61.000 doanh nghiệp trên địa bàn, hướng tới mục tiêu trên 80% doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp số và kinh tế số đóng góp khoảng 35-40% GRDP vào năm 2030.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại thành phố. Đây là lực lượng quan trọng của nền kinh tế nhưng còn gặp nhiều khó khăn trong đầu tư công nghệ, đổi mới phương thức quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Thông qua đề án, doanh nghiệp được hỗ trợ đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số, tư vấn, đào tạo, thử nghiệm và tiếp cận các nền tảng quản trị, trí tuệ nhân tạo, hóa đơn điện tử, chữ ký số và giải pháp bán hàng. Trong giai đoạn 2025-2026, thành phố bố trí 10 tỷ đồng hỗ trợ 123 dự án khởi nghiệp sáng tạo và gần 1 tỷ đồng hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp.
Hiệu quả ứng dụng công nghệ đã được thể hiện tại một số doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Bảo, nhà sáng lập Công ty cổ phần KTK Steel, cho biết trước đây việc xử lý đơn hàng bằng phương thức thủ công mất khoảng 15-20 phút. Sau khi ứng dụng phần mềm tự động, thời gian giảm xuống còn 1-2 phút; năng suất tăng khoảng 40-50%. Với 10 nhân viên, doanh nghiệp có thể phục vụ khoảng 20.000 đối tác trên toàn quốc.
Đáng chú ý, hơn 26 doanh nghiệp công nghệ số đã đăng ký đồng hành cùng Đà Nẵng trong hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, trong đó có các đơn vị như Viettel, VNPT, MobiFone, MISA và Sapo. Sự tham gia của các nhà cung cấp giải pháp công nghệ giúp doanh nghiệp tiếp cận nền tảng số với chi phí phù hợp, từng bước ứng dụng công nghệ vào quản trị, sản xuất và kinh doanh.
Cùng với hỗ trợ trực tiếp, thành phố triển khai các chính sách về đổi mới công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và phát triển doanh nghiệp công nghệ số. Đây là những giải pháp nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đổi mới và khai thác hiệu quả các cơ hội từ kinh tế số.
Tuy nhiên, để các động lực này tạo ra đóng góp thực chất cho tăng trưởng, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng đầu tư cho công nghệ mà còn phải nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Cùng với đó là hoàn thiện thể chế, bảo hộ sáng chế, mở rộng cơ chế thử nghiệm công nghệ mới và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức tài chính.
* Phát triển đô thị công nghệ cao, kết nối nghiên cứu với thị trường
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển đô thị công nghệ cao được xác định là một hướng đi nhằm kết nối tri thức với sản xuất, nghiên cứu với thị trường và nguồn lực trong nước với mạng lưới công nghệ toàn cầu.
Sau 24 năm hình thành và phát triển, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng hệ sinh thái gồm các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị, trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở đào tạo và phòng thí nghiệm. Đây là nền tảng để khu vực này chuyển sang mô hình phát triển đô thị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, giá trị của mô hình đô thị công nghệ cao không chỉ nằm ở quy mô đầu tư hay số lượng doanh nghiệp mà còn ở năng lực tạo ra và làm chủ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, mức độ đổi mới của doanh nghiệp và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Để hiện thực hóa định hướng này, Khu Công nghệ cao dự kiến phát triển phần không gian mở rộng 194,84 ha theo mô hình Công viên Khoa học và Công nghệ, tăng cường năng lực nghiên cứu, phát triển, ươm tạo, đào tạo, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ. Các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ xanh được xác định là những trọng tâm phát triển.
Cùng với đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có ý nghĩa quan trọng trong rút ngắn quá trình từ nghiên cứu đến ứng dụng, thương mại hóa kết quả và hình thành doanh nghiệp công nghệ. Thành phố cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam, từng bước chuyển từ gia công, sản xuất sang làm chủ và xuất khẩu công nghệ.
Thước đo cuối cùng của phát triển công nghệ chiến lược sẽ nằm ở số công nghệ Việt Nam làm chủ, số sản phẩm được thương mại hóa, doanh thu tạo ra, giá trị xuất khẩu, năng suất được nâng lên, vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị. Khi tri thức chuyển thành sản phẩm, sản phẩm tạo ra thị trường, công nghệ chiến lược mới thực sự trở thành động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Tăng trưởng kinh tế hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô đầu tư hay khai thác các lợi thế sẵn có. Động lực lâu dài phải đến từ năng suất, tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Khi những nguồn lực này được khơi thông và kết nối hiệu quả, Việt Nam có thêm cơ sở để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh và hướng tới phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.
- Từ khóa:
- Khoa học
- công nghệ
- đổi mới sáng tạo
- tăng trưởng



