Lũng Cú là vùng đất địa đầu Tổ quốc, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đất canh tác bị núi đá chia cắt, nguồn nước sản xuất thường xuyên thiếu hụt. Nhiều năm qua, người dân chủ yếu trồng ngô, lúa theo phương thức tự cung tự cấp, hiệu quả kinh tế thấp.
Những năm gần đây, việc mạnh dạn chuyển đổi sang trồng gừng bản địa đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới, góp phần nâng cao thu nhập cho đồng bào các dân tộc nơi đây.
Chuyển đổi cây trồng, nâng cao thu nhập
Trước đây, trên diện tích đất đồi hơn 7 ha của gia đình anh Giàng Mí Pó cùng nhiều hộ dân thôn Xéo Lủng, cây ngô gần như là lựa chọn duy nhất. Mỗi năm, nếu thời tiết thuận lợi, 1 ha ngô chỉ mang lại thu nhập khoảng 7-10 triệu đồng. Nhận thấy cây gừng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, có giá trị kinh tế cao hơn, khoảng 5 năm trở lại đây, anh Pó cùng nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích trồng ngô sang trồng gừng.
Từ những diện tích thử nghiệm ban đầu, nhờ tích lũy kinh nghiệm và chủ động học hỏi kỹ thuật, người dân từng bước mở rộng vùng trồng. Hiệu quả kinh tế từ cây gừng cao gấp 3-4 lần so với cây ngô.
Anh Giàng Mí Pó chia sẻ: “Trước đây gia đình chủ yếu trồng ngô, hiệu quả kinh tế thấp. Từ khi chuyển sang trồng gừng, thu nhập cao hơn, đời sống cũng được cải thiện”.
Không chỉ trực tiếp sản xuất, người dân địa phương còn từng bước tham gia vào hoạt động thu mua, liên kết tiêu thụ sản phẩm. Ông Lù Văn Mong, một hộ thu mua gừng tại xã, cho biết đã thu mua sản phẩm cho bà con được 4 năm. Theo ông, cây gừng phù hợp với điều kiện đất đai vùng cao. Ông thường lựa chọn những doanh nghiệp có mức giá tốt để liên kết tiêu thụ, tạo đầu ra cho người trồng.
Từ vài khóm gừng trồng trong vườn nhà, đến nay cây gừng đã được mở rộng tại 14/16 thôn, với tổng diện tích 177,6 ha và 369 hộ tham gia. Năng suất ước đạt 25-30 tấn/ha, giá bán phổ biến từ 8.000-12.000 đồng/kg. Tính đến tháng nay, toàn xã đã xuất bán hơn 150 tấn gừng.
Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú, cho biết địa phương xác định phát triển cây gừng là giải pháp quan trọng nhằm chuyển đổi diện tích trồng ngô kém hiệu quả sang cây trồng có giá trị kinh tế cao. Xã định hướng đến năm 2030, ổn định vùng trồng từ 150-165 ha, phấn đấu năng suất đạt 30-35 tấn/ha.
Hiệu quả từ cây gừng không chỉ thể hiện ở giá trị thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ phương thức canh tác nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình, bà con đã chủ động mở rộng diện tích, tìm kiếm thị trường, quan tâm hơn đến chất lượng sản phẩm. Nhiều hộ có điều kiện cải thiện nhà ở, mua sắm vật dụng sinh hoạt, chăm lo việc học hành cho con em.
Xây dựng thương hiệu, phát triển chuỗi giá trị
Dù bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, việc phát triển cây gừng ở Lũng Cú vẫn còn không ít khó khăn. Đầu ra sản phẩm hiện phụ thuộc nhiều vào thương lái, giá cả biến động, chưa có hợp đồng bao tiêu ổn định. Có thời điểm giá gừng giảm xuống còn 5.000-7.000 đồng/kg, khiến người trồng đối mặt với nguy cơ được mùa nhưng thu nhập không tương xứng. Bên cạnh đó, địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, thiếu nước sản xuất, liên kết tiêu thụ còn hạn chế cũng là những trở ngại đối với việc mở rộng quy mô.
Theo ông Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú, để cây gừng trở thành sinh kế bền vững, địa phương xác định không chỉ mở rộng diện tích mà còn phải chú trọng tổ chức lại sản xuất, xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường. Trọng tâm là xây dựng thương hiệu “Gừng bản địa Lũng Cú”, từng bước đưa sản phẩm vào sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, có bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc.
Cùng với đó, xã đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn tăng cường tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản; khuyến khích người dân thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã để liên kết sản xuất. Địa phương cũng tích cực kêu gọi doanh nghiệp tham gia thu mua, chế biến, hướng tới xây dựng cơ sở sản xuất tinh dầu, bột gừng ngay tại địa bàn.
Ông Dương Ngọc Đức cho biết, xã sẽ tăng cường hỗ trợ phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, tạo điều kiện để các hợp tác xã tiếp cận kỹ thuật, vật tư và thị trường. Việc kết nối doanh nghiệp với người trồng gừng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm ổn định đầu ra, hạn chế phụ thuộc vào thương lái, giảm rủi ro do biến động giá cả.
Đáng chú ý, Lũng Cú định hướng gắn quảng bá sản phẩm gừng với phát triển du lịch. Các sản phẩm từ gừng sẽ được giới thiệu tại hội chợ, triển lãm thương mại trong và ngoài tỉnh, đồng thời kết nối với các điểm du lịch như Làng văn hóa du lịch cộng đồng Lô Lô Chải, Cột cờ quốc gia Lũng Cú để trưng bày, giới thiệu tới du khách; qua đó, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.
Bên cạnh cây gừng, xã tiếp tục khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế phù hợp như trồng chanh tứ mùa, mắc ca, hạt dẻ, chăn nuôi và du lịch cộng đồng, góp phần đa dạng hóa sinh kế, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương.
Từ những nương ngô hiệu quả thấp đến vùng gừng ngày càng được mở rộng, Lũng Cú đang từng bước chuyển đổi tư duy sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp hàng hóa gắn với thị trường. Với sự đồng hành của chính quyền, sự chủ động của người dân và sự tham gia của doanh nghiệp, cây gừng bản địa được kỳ vọng trở thành sản phẩm đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc…/.
