Nhà dài Ê Đê từ bao đời nay không chỉ là kiến trúc mà còn là biểu tượng của một nền văn hóa mẫu hệ độc đáo, mang hơi ấm của sự gắn kết cộng đồng.
Hưởng ứng Tuần Di sản văn hóa các dân tộc tỉnh Đắk Lắk năm 2025 chủ đề “Âm vang cồng chiêng - gắn kết cộng đồng” (diễn ra từ ngày 18-23/11), Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk tổ chức không gian trưng bày, trải nghiệm nhà dài truyền thống và tái hiện “Lễ lên nhà mới” của người Ê Đê. Đây là một nét đặc sặc trong đời sống văn hóa của dân tộc Ê Đê trên cao nguyên Đắk Lắk.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và đổi thay nhanh chóng của đời sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức, việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có văn hóa Ê Đê càng trở nên quan trọng hơn, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội.
Trưng bày nhà dài Ê Đê không đơn thuần là hoạt động chuyên môn mà là một lời cam kết mạnh mẽ của Bảo tàng Đắk Lắk, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk về giữ gìn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống để các thế hệ mai sau mãi được nghe tiếng chiêng ngân, tự hào về di sản của cha ông.
Ban tổ chức bố trí không gian trưng bày, trải nghiệm với bộ chiêng đồng, ghế kpan, ché rượu cần, khung dệt, nồi đồng, chõ xôi… trong ngôi nhà dài truyền thống của người Ê Đê nhằm tái hiện một không gian sinh động, gần gũi của bà con buôn làng. “Lễ lên nhà mới” được tổ chức theo phong tục, tập quán của người Ê Đê với những nét đặc sắc, hấp dẫn người dân và du khách.
Nhà dài Ê Đê từ bao đời nay không chỉ là kiến trúc mà còn là biểu tượng của một nền văn hóa mẫu hệ độc đáo, mang hơi ấm của sự gắn kết cộng đồng. Đây là nơi mỗi người Ê Đê được sinh ra, lớn lên, yêu thương, lao động, trao truyền phong tục, lễ nghi và tri thức dân gian cho thế hệ sau. Không gian nhà dài Ê Đê giúp người dân và du khách “ngược” dòng thời gian, trở về với cội nguồn, nơi văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn đang sống, kể chuyện bằng chính hơi thở đại ngàn.
Không gian trưng bày nhà dài Ê Đê tái hiện phần nào đời sống sinh hoạt, những nét đặc sắc trong văn hóa của người Ê Đê. Qua đó, công chúng, trong đó các bạn trẻ được trở về với cội nguồn, bản sắc dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về con người Tây Nguyên nói chung và dân tộc Ê Đê nói riêng.
Theo nghiên cứu của các chuyên gia văn hóa: Nhà dài của người Êđê là một công trình văn hóa độc đáo, sản phẩm tiêu biểu nhằm thích ứng với môi trường thiên nhiên, tránh thiên tai, thú dữ và bảo vệ các thành viên trong cộng đồng, cũng là nơi sinh hoạt văn hóa của đồng bào.
Nhà dài truyền thống của người Êđê là một phức hợp không gian kiến trúc độc đáo, thể hiện nét đặc trưng trong đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng - tâm linh, công trình sáng tạo văn hóa vật chất ấn tượng của tộc người này. Trong xã hội cổ truyền của người Êđê, nhà dài là nơi chung sống của đại gia đình theo chế độ mẫu hệ.
Trong ngôi nhà dài truyền thống, các giá trị điêu khắc, trang trí, tạo hình đều phỏng theo mô típ chế độ mẫu hệ, tín ngưỡng phồn thực. Không gian nhà dài bố trí ghế Kpan ngồi đánh chiêng, bếp lửa sinh hoạt; bài trí các sản vật trên rừng dưới nước thể hiện sự giàu…/.
(Bài viết có sự phối hợp thực hiện của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
