Tác phẩm sắp đặt “Tằm” của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu sẽ được trưng bày từ ngày 9/5-22/11/2026 tại sự kiện Venice Art Biennale lần thứ 61, diễn ra tại Italy.
Triển lãm "Tằm" của họa sĩ Lê Hữu Hiếu sẽ chính thức xuất hiện tại sự kiện Venice Art Biennale lần thứ 61, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Việt Nam lần đầu tiên chính thức có gian Triển lãm Quốc gia tại Venice - một trong những trung tâm nghệ thuật đương đại hàng đầu thế giới.
Theo ghi nhận từ truyền thông Italy, không gian trưng bày của Việt Nam đặt tại Ca’ Faccanon, một công trình kiến trúc lịch sử nằm ngay giữa lòng thành phố Venice. Trưng bày có chủ đề “Vietnam: Art in Global Flow”, được giới chuyên môn đánh giá là một đề xuất giàu tính suy tư về khả năng kiến tạo những mô hình chung sống bền vững trong bối cảnh thế giới đang đối diện với nhiều biến động.
Trong gian triển lãm Việt Nam tại Venice Biennale 61, bộ tác phẩm sắp đặt “Tằm” (Baco da seta) của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu đóng vai trò trung tâm, không chỉ về mặt thị giác mà còn về mặt ý niệm. Tác phẩm được trưng bày từ ngày 9/5-22/11/2026, như một cấu trúc nghệ thuật đa tầng, nơi các yếu tố truyền thống, lịch sử và đời sống đương đại được đan xen một cách tinh tế.
Điểm đặc biệt của “Tằm” nằm ở lựa chọn tiếp cận: Thay vì trực tiếp khai thác những ký ức chiến tranh, Lê Hữu Hiếu hướng sự chú ý đến đời sống thường nhật, đến những thực hành văn hóa và tín ngưỡng đã nuôi dưỡng tinh thần dân tộc qua hàng nghìn năm.
Không gian sắp đặt được tổ chức như một hành trình trải nghiệm. Người xem bước vào tác phẩm không theo một tuyến tính cố định, mà di chuyển qua nhiều lớp không gian: Từ các cụm tượng thần, đến trận đồ bát quái, rồi quay về trung tâm là ngôi nhà, trước khi kết thúc ở bức sơn mài khổ lớn. Hệ thống 12 pho tượng “Thần bảo hộ” xuất hiện xuyên suốt không gian, đại diện cho các nguyên tố ngũ hành và những lực lượng gắn liền với đời sống nông nghiệp. Họ không mang danh tính cụ thể, mà tượng trưng cho những con người vô danh - những cá nhân bình dị nhưng góp phần làm nên lịch sử. Điều này tạo nên một cách nhìn nhân văn: Lịch sử không chỉ thuộc về những anh hùng được ghi danh, mà còn là kết quả của sự tích lũy âm thầm từ nhiều thế hệ.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của tác phẩm là hình tượng Tằm. Vòng đời của tằm, từ khi sinh ra, lớn lên, nhả tơ, hóa kén và trở thành bướm, được sử dụng như một ẩn dụ cho vòng đời của con người. Đó là hành trình của sự cống hiến, của việc để lại giá trị cho đời sau, trước khi rời đi trong im lặng.
Đáng chú ý, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu không chỉ sử dụng hình tượng tằm như một biểu tượng, mà còn trực tiếp nuôi tằm trên tác phẩm. Điều này biến “Tằm” thành một thực thể sống, nơi các quá trình sinh trưởng, biến đổi và kết thúc diễn ra liên tục. Nghệ thuật, trong trường hợp này, không còn là một đối tượng tĩnh, mà trở thành một quá trình động - một dòng chảy của sự sống.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các chất liệu truyền thống như gỗ mít, tơ tằm, sơn mài, vàng lá và vỏ trứng không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ, mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa. Kỹ thuật hom đất - một phương pháp xử lý gỗ cổ truyền - được áp dụng như một biểu tượng cho triết lý cân bằng âm dương, nơi các yếu tố tưởng chừng đối lập lại có thể dung hòa để tạo nên một trạng thái ổn định.
Khép lại hành trình là bức sơn mài khổ lớn (6,5m x 4m), nơi các biểu tượng về nguồn cội - như hình ảnh trăm trứng trong truyền thuyết Âu Cơ - được tái hiện thông qua chất liệu vỏ trứng. Đây không chỉ là một lựa chọn vật liệu, mà còn là một ẩn dụ về sự sinh thành, tan rã và tái sinh - một vòng tuần hoàn không có điểm kết thúc với ngũ hành: Mộc - Hỏa - Thổ - Kim - Thủy (Cây - Lửa - Đất - Kim loại - Nước). Các màn hình lắp đặt tại triển lãm sẽ trình chiếu các clip 3D để khán giả quốc tế có thể thưởng lãm.
Trước khi góp mặt tại Venice Biennale 61, Lê Hữu Hiếu đã có nhiều dấu ấn quốc tế, từ việc tham gia Florence Biennale lần thứ XI, xuất hiện tại Miami Art Fair Week, cho đến triển lãm tại Tesa 99 Arsenale Nord (Venice) năm 2021. Năm 2025, anh được vinh danh là “Nghệ sĩ tiên phong trong hành trình di sản UNESCO” - một ghi nhận cho những đóng góp trong việc đưa di sản văn hóa vào nghệ thuật đương đại.
Nhà phê bình nghệ thuật Vittorio Sgarbi nhận xét, bộ tác phẩm sắp đặt "Tằm" của Lê Hữu Hiếu tạo nên một mảng không gian hư cấu, vừa mang đậm hơi thở cuộc sống lại vừa có màu sắc kì ảo của các truyền thuyết, tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Lịch sử Việt Nam gắn liền với nhiều cuộc chiến vệ quốc vĩ đại, nhưng Lê Hữu Hiếu lựa chọn không phơi bày vết thương chiến tranh, mà mang tới góc tiếp cận đầy tính tự sự về đời sống thường nhật của người Việt trong lao động sản xuất cũng như trong thực hành tín ngưỡng, là cái căn cái gốc của một dân tộc…
Ông cũng nhấn mạnh cấu trúc không gian của tác phẩm, trong đó “Ngôi nhà” được đặt ở vị trí trung tâm như một biểu tượng của con người, của gia đình và cộng đồng. Hành trình trải nghiệm luôn đi qua “Nhà”, như một cách khẳng định: con người là trung tâm của mọi giá trị.
Chia sẻ cảm xúc khi lần đầu tham dự Venice Biennale 61, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu cho biết, đó không chỉ là niềm vui khi đạt được một cột mốc quan trọng, mà còn là sự giải tỏa sau gần một thập kỷ theo đuổi một giấc mơ.
Nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu coi việc tham gia sự kiện Venice Biennale như một “kỳ thi lớn” để kiểm chứng hành trình sáng tạo của mình. Nhưng vượt lên trên, anh kỳ vọng sự hiện diện lần này có thể mở đường cho các nghệ sĩ Việt Nam trong tương lai.
Có thể nói, sự hiện diện của Việt Nam tại Venice Biennale 61, cùng với triển lãm “Tằm” của Lê Hữu Hiếu, không chỉ là một dấu mốc cá nhân hay một sự kiện đơn lẻ. Đó là biểu hiện của một quá trình vận động - nơi nghệ thuật Việt Nam đang dần định vị mình trong dòng chảy chung của thế giới./.
