Tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục cần phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện thực tế của từng địa phương.
Sau sắp xếp mạng lưới trường học, tại một số địa phương xuất hiện những trường có quy mô hàng trăm lớp, hàng nghìn học sinh, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, đặt ra thách thức đối với công tác quản trị và tổ chức dạy học. Trước thực tế này, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định cần đánh giá hiệu quả vận hành từng mô hình, chủ động điều chỉnh những trường hợp chưa phù hợp, lấy chất lượng giáo dục và quyền lợi học sinh làm thước đo. Phóng viên TTXVN đã trao đổi với ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) về vấn đề này.
*Không sắp xếp cơ học, chủ động điều chỉnh mô hình chưa phù hợp
Phóng viên: Sau một thời gian vận hành mô hình trường học sau sắp xếp, tại một số địa phương xuất hiện những trường có quy mô rất lớn, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, gây khó khăn cho công tác quản trị và tổ chức dạy học. Vụ trưởng đánh giá như thế nào về thực tế này?
Vụ trưởng Thái Văn Tài: Việc sắp xếp mạng lưới trường học là chủ trương lớn nhằm tổ chức lại hệ thống giáo dục phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, quan điểm xuyên suốt tại Thông báo Kết luận số 105-TB/VPTW và Công văn số 777/TTg-TCCV là không sắp xếp cơ học chỉ nhằm giảm đầu mối mà phải tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện thực tế của từng địa phương.
Qua theo dõi bước đầu, hoạt động dạy và học tại các cơ sở giáo dục sau sắp xếp cơ bản được duy trì ổn định. Tuy nhiên, một số nơi xuất hiện trường có quy mô rất lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, làm gia tăng áp lực đối với công tác quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động giáo dục.
Cần nhìn nhận rằng, quy mô trường lớn không mặc nhiên là bất cập. Vấn đề cốt lõi là quy mô đó có phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng quản trị hay không. Một trường có nhiều điểm trường vẫn có thể hoạt động hiệu quả nếu được tổ chức khoa học, phân công trách nhiệm rõ ràng, bố trí đội ngũ phù hợp và bảo đảm điều kiện dạy học tại từng địa điểm.
Do đó, việc đánh giá sau sắp xếp phải xem xét đồng thời khoảng cách địa lý, điều kiện giao thông, khả năng tiếp cận trường học của học sinh, cơ cấu đội ngũ, cơ sở vật chất và năng lực quản trị của nhà trường. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hoạt động giáo dục ổn định, an toàn, chất lượng và không ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
Phóng viên: Tại Khánh Hòa, một số địa phương đã kiến nghị chia, tách hoặc điều chỉnh những trường được hình thành sau sắp xếp do quy mô quá lớn. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận như thế nào về đề xuất này? Địa phương có thể chủ động điều chỉnh trên cơ sở những nguyên tắc nào?
Vụ trưởng Thái Văn Tài: Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng việc đề xuất rà soát, điều chỉnh mô hình trường học sau sắp xếp cần được xem xét trên cơ sở thực tiễn vận hành. Theo tinh thần Công văn số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ, UBND cấp tỉnh được chủ động điều chỉnh các nội dung cụ thể của mô hình trường học quy mô lớn căn cứ tình hình thực tế, nhưng phải bảo đảm mục tiêu, nguyên tắc sắp xếp và hiệu quả tổ chức thực hiện.
Đối với những trường hợp như tại Khánh Hòa, cần đánh giá khách quan, toàn diện, không chỉ căn cứ số lớp, số học sinh hoặc số điểm trường mà phải xem xét cả điều kiện giao thông, khoảng cách địa lý, khả năng bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, cơ sở vật chất và chất lượng dạy học.
Nếu mô hình hiện tại chưa phù hợp, địa phương có thể nghiên cứu điều chỉnh theo thẩm quyền, kể cả tổ chức lại hoặc tách trường khi thực sự cần thiết. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư; tạo thuận lợi cho người học; sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và ngân sách; đồng thời bảo đảm tính ổn định, liên tục của hoạt động giáo dục, tránh những xáo trộn không cần thiết.
Đặc biệt, phải bảo đảm quyền học tập của học sinh, không để các em vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường.
Tinh thần chung là không bảo vệ một mô hình chỉ vì đã sắp xếp, nhưng cũng không điều chỉnh tùy tiện. Mọi quyết định phải xuất phát từ hiệu quả hoạt động thực chất và quyền lợi của người học.
Lấy chất lượng giáo dục và quyền lợi học sinh làm thước đo
Phóng viên: Thực tế có những trường trên 100 lớp, hàng nghìn học sinh và quản lý nhiều điểm trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo có định hướng hoàn thiện các tiêu chí về quy mô, khoảng cách địa lý và năng lực quản trị để làm căn cứ cho địa phương rà soát, điều chỉnh hay không?
Vụ trưởng Thái Văn Tài: Đây là yêu cầu cần thiết trong quá trình tiếp tục hoàn thiện việc sắp xếp mạng lưới trường học. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn rà soát, đánh giá quy hoạch mạng lưới, cơ cấu lại trường lớp, đội ngũ và nâng cao năng lực quản trị cơ sở giáo dục.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ đã ban hành Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT ngày 18/8/2026 hướng dẫn tổ chức, hoạt động của cơ sở giáo dục sau sắp xếp, nhằm hỗ trợ các địa phương ổn định tổ chức, duy trì hoạt động dạy học và nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.
Trong thời gian tới, Bộ tiếp tục rà soát, nghiên cứu hoàn thiện các quy định, hướng dẫn chuyên ngành, chú trọng xây dựng căn cứ đánh giá quy mô và mức độ phức tạp trong quản trị nhà trường.
Các yếu tố cần xem xét gồm số lớp, số học sinh, số lượng và khoảng cách giữa các điểm trường, điều kiện địa lý, giao thông, cơ cấu đội ngũ, cơ sở vật chất, điều kiện bảo đảm an toàn và năng lực quản trị.
Tuy nhiên, không thể áp dụng một ngưỡng cứng về số lớp hoặc số học sinh cho tất cả các địa phương. Một trường ở đô thị có điều kiện giao thông, cơ sở vật chất và đội ngũ thuận lợi sẽ khác với trường ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, nơi duy trì các điểm trường có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh.
Vì vậy, định hướng của Bộ là xây dựng căn cứ đánh giá khoa học, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm vùng miền, giúp địa phương nhận diện những trường có nguy cơ vượt khả năng quản trị để kịp thời hỗ trợ, điều chỉnh, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô đơn thuần.
Phóng viên: Để việc sắp xếp mạng lưới trường học thực sự nâng cao chất lượng giáo dục, thay vì chỉ giảm đầu mối, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tập trung vào những giải pháp gì trong thời gian tới?
Vụ trưởng Thái Văn Tài: Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định, việc sắp xếp mạng lưới trường học phải nhất quán với nguyên tắc lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục. Tinh gọn đầu mối phải gắn với đổi mới quản trị nhà trường, cơ cấu lại đội ngũ và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trước hết, Bộ tiếp tục hướng dẫn các địa phương rà soát, đánh giá toàn diện mạng lưới trường học sau sắp xếp trên cơ sở dữ liệu và thực tiễn vận hành; kịp thời điều chỉnh những mô hình chưa phù hợp, vượt khả năng quản trị hoặc ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn và quyền học tập của học sinh.
Cùng với đó, Bộ sẽ nghiên cứu hoàn thiện các quy định về tổ chức, hoạt động của trường phổ thông, đặc biệt là mô hình trường nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường; làm rõ trách nhiệm quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động giáo dục tại từng địa điểm.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ thông qua điều động, biệt phái, bố trí dạy liên trường phù hợp, theo định hướng giảm nhân lực quản lý, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy.
Bộ cũng chú trọng bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và điều kiện an toàn tại từng điểm trường; sử dụng hiệu quả tài chính, tài sản công, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục, địa phương.
Đồng thời, tăng cường theo dõi, kiểm tra, giám sát, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; đánh giá kết quả sắp xếp bằng những tiêu chí thực chất, không chỉ dựa vào tỷ lệ giảm đầu mối.
Cần nhấn mạnh rằng, sắp xếp mạng lưới trường học không phải là đích đến tự thân. Kết quả quan trọng nhất phải là học sinh được học tập thuận lợi, an toàn hơn; đội ngũ nhà giáo được bố trí hợp lý; nhà trường được quản trị hiệu quả và chất lượng giáo dục ngày càng nâng cao. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Chính phủ mà ngành Giáo dục đang nghiêm túc triển khai.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông./.
