Giáo dục

Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng giáo viên

Dự thảo Đề án định hướng chuẩn hóa toàn hệ thống, đồng thời tập trung đầu tư theo sứ mạng và năng lực của từng cơ sở để hình thành các trường sư phạm trọng điểm quốc gia và trọng điểm vùng.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội

Cả nước có 98 cơ sở đào tạo giáo viên, song việc dự báo nhu cầu, xác định chỉ tiêu, đặt hàng đào tạo và tuyển dụng chưa được kết nối chặt chẽ. Tỷ lệ đặt hàng đào tạo theo Nghị định số 116 còn dưới 2%, trong khi việc theo dõi sinh viên sau tốt nghiệp chưa đầy đủ. Đổi mới đào tạo giáo viên vì vậy cần bắt đầu từ nhu cầu của địa phương, gắn chương trình học với thực tiễn đứng lớp và theo dõi kết quả tuyển dụng để đánh giá chất lượng của từng cơ sở đào tạo.

*Gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng

Tại tọa đàm góp ý xây dựng Đề án phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo các trường sư phạm, do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức ngày 12/11, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là mối liên kết giữa đào tạo và sử dụng giáo viên. Các khâu dự báo nhu cầu, xác định chỉ tiêu, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng và phát triển nghề nghiệp chưa hình thành một quy trình thống nhất. Việc theo dõi sinh viên sau tốt nghiệp, đánh giá tiến bộ trong công việc và khả năng gắn bó với nghề cũng chưa được thực hiện đầy đủ.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hà, tình trạng phân tán của mạng lưới và chênh lệch về năng lực giữa các cơ sở là những vấn đề cần giải quyết đồng thời. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ trong toàn hệ thống đạt 33,1%, song nhiều trường chỉ ở mức 20–22%. Một số cơ sở còn thiếu phòng thí nghiệm, không gian thực hành hiện đại. Hạ tầng số còn phân tán, năng lực ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo của giảng viên, sinh viên chưa đồng đều.

Trên cơ sở đó, dự thảo Đề án định hướng chuẩn hóa toàn hệ thống, đồng thời tập trung đầu tư theo sứ mạng và năng lực của từng cơ sở để hình thành các trường sư phạm trọng điểm quốc gia và trọng điểm vùng. Trường trọng điểm quốc gia giữ vai trò hạt nhân về nghiên cứu, phát triển lý luận giáo dục, tham mưu chính sách, xây dựng chuẩn và chuyển giao kết quả nghiên cứu. Trường trọng điểm vùng tập trung đào tạo, cung ứng và bồi dưỡng giáo viên, phát triển chuyên môn gắn với các trường phổ thông và nhu cầu của địa phương.

Dự thảo đặt vấn đề đổi mới đào tạo giáo viên xuyên suốt từ tuyển sinh đến những năm đầu vào nghề. Tuyển sinh chú trọng tố chất, phẩm chất và tiềm năng nghề nghiệp của người học. Chương trình được chuẩn hóa theo năng lực, tăng cường thực hành và đánh giá khả năng hành nghề. Trường phổ thông tham gia đào tạo, đánh giá sinh viên và phối hợp hỗ trợ giáo viên mới trong một đến hai năm đầu công tác.

Để nâng cao năng lực đội ngũ, dự thảo đề xuất hỗ trợ đào tạo tiến sĩ trong và ngoài nước, ưu tiên các trường, ngành còn thiếu giảng viên có trình độ cao. Cùng với nghiên cứu cơ chế tiền lương, phụ cấp để thu hút chuyên gia, người Việt Nam ở nước ngoài và giáo viên giỏi, dự thảo đề xuất luân chuyển hai chiều giữa trường sư phạm và trường phổ thông, tăng cường năng lực hướng dẫn thực tập, bồi dưỡng năng lực số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho giảng viên.

Theo các chỉ tiêu đang được đề xuất, đến năm 2030, phấn đấu 100% cơ sở đào tạo giáo viên đáp ứng chuẩn chất lượng, ít nhất 85% sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn sẵn sàng vào nghề qua sát hạch, kiểm chuẩn chéo và 80% được tuyển dụng sau 12 tháng tốt nghiệp. Đến năm 2035, dự thảo đặt mục tiêu ít nhất 90% sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn sẵn sàng vào nghề và 90% được tuyển dụng sau 12 tháng.

*Kiểm chứng chất lượng bằng năng lực đứng lớp và kết quả tuyển dụng

Từ các chỉ tiêu đầu ra của dự thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biên, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nghiệp vụ sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo cần dựa trên năng lực nghề nghiệp thực chất của sinh viên tốt nghiệp. Muốn vậy, phải có cơ chế đánh giá khách quan, độc lập, phản ánh được khả năng vận dụng kiến thức và nghiệp vụ sư phạm trong thực tế giảng dạy.

Ông Nguyễn Văn Biên kiến nghị tích hợp sát hạch năng lực nghề nghiệp cuối khóa vào hoạt động thực hành giảng dạy, với sự tham gia đánh giá của giảng viên sư phạm và giáo viên phổ thông. Kết quả đánh giá năng lực thực hành sư phạm trong quá trình tuyển dụng giáo viên cũng có thể được sử dụng để kiểm chứng chất lượng đào tạo của từng trường.

Đối với chỉ tiêu tuyển dụng sau tốt nghiệp, ông đề nghị thống nhất cách xác định việc làm, liên thông dữ liệu tốt nghiệp với cơ sở dữ liệu giáo viên của ngành để đối soát và công bố kết quả. Cách làm này giúp các trường kiểm chứng thông tin thu được qua khảo sát cựu sinh viên và có căn cứ điều chỉnh chương trình đào tạo.

Cùng với đổi mới đánh giá, ông Nguyễn Văn Biên kiến nghị thiết lập mạng lưới liên kết chính thức giữa trường sư phạm, trường phổ thông và địa phương để cùng thực hiện các nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, nghiên cứu và chuyển giao kết quả khoa học giáo dục. Địa phương cần có cơ chế sử dụng ngân sách nhà nước để đặt hàng các trường sư phạm bồi dưỡng giáo viên, qua đó gắn trách nhiệm của cơ sở đào tạo với chất lượng giáo dục tại địa bàn được hỗ trợ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, việc xây dựng Đề án là cơ hội để các trường xác định rõ hướng phát triển và phát huy vai trò trong đổi mới giáo dục phổ thông. Vì các giải pháp liên quan trực tiếp đến hoạt động của từng trường và công việc của đội ngũ giảng viên, quá trình xây dựng Đề án cần huy động ý kiến của các nhà khoa học, giảng viên và cán bộ quản lý trực tiếp làm công tác đào tạo giáo viên.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng

*Đầu tư có trọng điểm, cụ thể hóa chính sách đối với đội ngũ

Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục. Vai trò của các trường sư phạm trải rộng từ đào tạo giáo viên mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên đến trang bị nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học. Vì vậy, việc phát triển các trường cần bắt đầu bằng đánh giá cụ thể những điều kiện bảo đảm chất lượng, trong đó có giảng đường, phòng thí nghiệm, ký túc xá và trang thiết bị.

Đối với đội ngũ, Thứ trưởng đề nghị làm rõ những vướng mắc về cơ chế tài chính, nguồn thu và chính sách đối với giảng viên sư phạm. Các kiến nghị thu hút, giữ chân giảng viên và nhà khoa học cần đi vào những vấn đề cụ thể như tiền lương, phụ cấp, bố trí thời gian giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Chính sách đối với sinh viên sư phạm cũng cần được rà soát cùng với cơ chế tuyển dụng, bố trí việc làm sau tốt nghiệp để sử dụng hiệu quả đội ngũ được đào tạo.

Về chương trình, Thứ trưởng cho rằng sinh viên sư phạm cần được trang bị năng lực tự học, tự nghiên cứu, chủ động đổi mới và thích ứng với thực tiễn giáo dục. Giáo viên phải biết khai thác nhiều nguồn học liệu để làm phong phú nội dung và phương pháp giảng dạy. Điều đó đòi hỏi các trường đổi mới chương trình, giáo trình, nâng cao chất lượng thực tập, thực hành và cụ thể hóa các giải pháp về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, bồi dưỡng và hợp tác quốc tế.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng đề nghị phát triển mạng lưới theo hướng có các trường sư phạm trọng điểm giữ vai trò dẫn dắt. Tiêu chí, tiêu chuẩn của trường trọng điểm quốc gia và phương án phân bố giữa ba miền Bắc, Trung, Nam cần được nghiên cứu, thảo luận cụ thể để xác định nhiệm vụ và nguồn lực đầu tư phù hợp.

Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ Đề án trong quý IV/2026. Theo Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng, các trường, chuyên gia và giảng viên cần tham gia xác định những nhiệm vụ khả thi, giải pháp cụ thể và nguồn lực cần thiết để Đề án tạo chuyển biến trong chất lượng đào tạo giáo viên sau khi được phê duyệt./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm