Trong bối cảnh hiện nay, thị thực nhân tài không nên chỉ được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay một thủ tục hành chính, mà cần được xem là công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc thu hút nhân tài trong bối cảnh đó cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái phát triển nhân tài gắn với chiến lược phát triển quốc gia. Đây là định hướng được các chuyên gia đề xuất tại hội thảo khoa học “Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước”, do Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Học viện Chính trị khu vực II phối hợp tổ chức ngày 20/5.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, thị thực nhân tài không nên chỉ được nhìn nhận đơn thuần là một chính sách nhập cư hay một thủ tục hành chính, mà cần được xem là công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài. Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia thành công trong thu hút nhân tài không chỉ bằng mức lương, ưu đãi tài chính mà nhờ xây dựng được hệ sinh thái đồng bộ, bao gồm cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hoá, quyền lợi phù hợp cho gia đình đi cùng chất lượng sống hấp dẫn.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai, xu hướng hiện nay không chỉ dừng lại ở đào tạo nhân lực mà chuyển sang quản trị toàn bộ dòng chảy nhân tài, từ phát hiện, thu hút, dịch chuyển, tuần hoàn, giữ chân cho đến phát huy nhân tài. Nếu có chính sách thị thực nhân tài thông thoáng, gắn với môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất đầy đủ, cơ chế đãi ngộ phù hợp, nhóm nghiên cứu mạnh và chất lượng sống hấp dẫn, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến mới của nhân tài trong khu vực.
Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải cho biết, nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai mạnh mẽ các chính sách thị thực nhân tài, tạo ra "cuộc đua thu hút chất xám" trên phạm vi toàn cầu. Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu, hoàn thiện chính sách thị thực nhân tài không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt, mà còn là chiên lược lâu dài nhằm thu hút chuyên gia, trí thức quốc tế và kiều bào về Việt Nam tham gia vào công cuộc phát triển đất nước, qua đó tạo động lực cho đối mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ.
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương đúng đắn về thu hút và trọng dụng nhân tài. Tuy nhiên, chính sách còn phân tán, thiếu tính đột phá; chưa thực sự linh hoạt, thuận lợi, thiếu các cơ chế đặc thù về cư trú, lao động, tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dàt cho chuyên gia quốc tế; môi trường làm việc và đãi ngộ chưa thực sự có tính cạnh tranh quốc tế; hệ sinh thái thu hút nhân tài chưa đồng bộ.
Gợi mở một số nội dung thảo luận tại hội thảo, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải đề nghị các chuyên gia đề xuất mô hình chính sách phù hợp với Việt Nam theo hướng chuyển từ tư duy "thu hút" sang "cạnh tranh nhân tài toàn cầu", thiết kế cơ chế thị thực nhân tài thông thoáng, cạnh tranh; thí điểm các khu vực, mô hình đặc thù (sandbox chính sách), trong đó mạnh dạn đặt doanh nghiệp và thị trường vào trung tâm của hệ sinh thái nhân tài. Hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, sử dụng và đánh giá nhân tài theo hướng xây dựng chính sách trọn gói: từ thị thực, cư trú, thu nhập, đến môi trường sống.
Các giải pháp đột phá cần được nghiên cứu triển khai như xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo như các "cụm sáng tạo" và "đô thị nhân tài" gắn với các trung tâm đại học lớn trong đào tạo, kết nối và giữ chân nhân tài; tăng cường phân cấp, trao quyền cho các trung tâm đồi mới sáng tạo; gắn chính sách nhân tài với chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. Thu hút nhân tài bên ngoài phải đi đôi với việc bồi dưỡng, phát triển nội lực trong nước, vì thế cần tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm tạo bước đột phá trong chiến lược đào tạo nhân tài nghiên cứu ngay từ bậc đại học.
Ông Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh chia sẻ, các vấn đề thảo luận tại hội thảo sẽ cung cấp luận cứ, luận điểm và đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, hạn chế về vấn đề thị thực nhân tài và các chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Trong đó, hội thảo tập trung các vấn đề về định hướng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; chính sách thị thực nhân tài – công cụ cạnh tranh toàn cầu; xây dựng hệ sinh thái thu hút, trọng dụng nhân tài; thu hút nhân lực chất lượng cao gắn với đặc thù vùng, địa phương và lĩnh vực; lộ trình xây dựng “cổng một cửa” quốc gia và các vấn đề đặt ra trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy./.
