Trang phục truyền thống của phụ nữ Hà Nhì ở xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên không chỉ mang giá trị văn hóa đặc sắc mà còn mở ra hướng phát triển sản phẩm du lịch, tạo thêm thu nhập cho người dân.
Trang phục truyền thống của phụ nữ Hà Nhì ở xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên không chỉ mang giá trị văn hóa đặc sắc mà còn mở ra hướng phát triển sản phẩm du lịch, tạo thêm thu nhập cho người dân.
Tinh hoa trong từng đường kim, mũi chỉ
Được sáp nhập từ ba xã Sín Thầu, Sen Thượng và Leng Su Sìn, hiện xã Sín Thầu có diện tích tự nhiên khoảng 517,77 km², dân số trên 6.000 người, trong đó đồng bào Hà Nhì chiếm hơn 51%, địa phương còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc. Nổi bật trong đó là nghệ thuật làm trang phục của phụ nữ Hà Nhì La Mí.
Trang phục phụ nữ Hà Nhì gây ấn tượng bởi kiểu dáng cầu kỳ, màu sắc rực rỡ và những hoa văn phong phú. Các họa tiết thường mô phỏng hình ảnh thiên nhiên như mây, mặt trời, mặt trăng, sông suối, núi đồi, hoa lá; đồng thời thể hiện sinh hoạt và những ước vọng trong cuộc sống. Đặc biệt, hoa văn không có mẫu cố định mà được thêu thủ công theo trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mỗi người.
Một bộ trang phục hoàn chỉnh gồm áo dài (Á khò khò mó), áo ngoài (Á khò khò tư), quần dáng rộng, khăn, mũ đội đầu, yếm và xà cạp. Trong đó, áo ngoài, yếm, khăn và mũ được trang trí công phu bằng chỉ màu, hạt cườm, đồng tiền hợp kim cùng nhiều phụ kiện. Trang phục của thiếu nữ thường có màu sắc tươi sáng, nhiều chi tiết trang trí; trong khi phụ nữ trung niên và người cao tuổi sử dụng trang phục giản dị hơn.
Trước đây, phụ nữ Hà Nhì phải trồng bông, lanh, dệt vải, nhuộm màu bằng nguyên liệu tự nhiên rồi mới cắt, khâu, thêu. Để hoàn thành một bộ trang phục đẹp có thể mất nhiều tháng. Hiện nay, việc sử dụng vải, chỉ màu và phụ kiện mua sẵn, cùng sự hỗ trợ của máy may đã giúp rút ngắn thời gian, song các công đoạn thêu, trang trí vẫn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo.
Chị Xu Mì Na, bản Tả Kố Khừ, xã Sín Thầu cho biết, trước đây làm một bộ trang phục đẹp mất khoảng 5-6 tháng, nay rút xuống còn khoảng 3 tháng. Những bộ trang phục đơn giản dành cho phụ nữ trung niên và người cao tuổi chỉ mất từ 20 ngày đến một tháng.
Trang phục đẹp nhất thường được phụ nữ Hà Nhì mặc trong các dịp lễ, Tết, hội hè và cưới hỏi. Đặc biệt, cô dâu trong ngày cưới thường mặc bộ trang phục truyền thống cầu kỳ, nhiều trường hợp do chính tay mình làm ra. Khi trang phục đã cũ, họ tiếp tục sử dụng trong sinh hoạt, lao động hằng ngày.
Đưa trang phục truyền thống đến với du khách
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch tại khu vực cực Tây Tổ quốc, nhu cầu tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa bản địa của du khách ngày càng tăng. Nắm bắt cơ hội này, một số phụ nữ Hà Nhì ở Sín Thầu đã đầu tư làm trang phục truyền thống và các sản phẩm thủ công như mũ, khăn, túi để bán hoặc cho thuê phục vụ khách du lịch.
Chị Pờ Sơn Mé, bản Tả Kố Khừ là một trong những người tiên phong đưa trang phục phụ nữ Hà Nhì trở thành sản phẩm phục vụ du lịch. Chị dành một gian tại nhà để trưng bày, giới thiệu các bộ trang phục do mình và một số phụ nữ trong xã làm ra. Vào dịp chợ phiên hoặc khi có đoàn khách đông, chị còn mang sản phẩm đến khu vực nhà chờ gần mốc ngã ba biên giới và chợ biên giới để bán.
Theo chị Pờ Sơn Mé, mỗi bộ trang phục hoàn chỉnh có giá từ 5-6,5 triệu đồng, tùy chất liệu và mức độ cầu kỳ của phụ kiện. Ngoài ra, chị còn cho thuê trang phục để du khách chụp ảnh với giá 80.000-100.000 đồng/lượt.
Chị Pờ Sơn Mé chia sẻ, việc làm và kinh doanh trang phục truyền thống giúp gia đình có thêm thu nhập, đồng thời tạo cơ hội giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc Hà Nhì đến với du khách.
Phó Chủ tịch UBND xã Sín Thầu Đỗ Thùy Giang, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, trong đó có nghệ thuật làm trang phục của người Hà Nhì, là nhiệm vụ được địa phương quan tâm. Xã chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, khuyến khích các gia đình gìn giữ nghề truyền thống, đồng thời gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch.
Trao truyền nghề cho thế hệ trẻ
Ngày 1/6/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1404/QĐ-BVHTTDL đưa tri thức dân gian “Nghệ thuật làm trang phục của người Hà Nhì” tại các xã Sín Thầu, Leng Su Sìn, Sen Thượng và Chung Chải, huyện Mường Nhé trước đây vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản, thời gian qua, địa phương đã tổ chức lớp truyền dạy “Nghệ thuật làm trang phục của người Hà Nhì (nhóm La Mí)” tại bản A Pa Chải, xã Sín Thầu. Tại đây, các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn thế hệ trẻ kỹ thuật may, thêu, trang trí hoa văn và cách sử dụng trang phục truyền thống. Hoạt động này góp phần duy trì nghề làm trang phục trong cộng đồng, nâng cao ý thức của người trẻ về trách nhiệm gìn giữ di sản. Đồng thời, việc khuyến khích người dân tiếp tục sử dụng trang phục trong các dịp lễ hội, sinh hoạt văn hóa và phát triển sản phẩm phục vụ du lịch tạo thêm điều kiện để nghề truyền thống được duy trì.
Từ những đường kim, mũi chỉ được trao truyền qua nhiều thế hệ, trang phục phụ nữ Hà Nhì ở Sín Thầu đang tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Việc kết hợp bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch không chỉ tạo thêm sinh kế cho phụ nữ mà còn góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc nơi cực Tây Tổ quốc./.
