Trung thực trong nghệ thuật biểu diễn và nâng cao ý thức trách nhiệm người sáng tác trong kỷ nguyên số
Sự phát triển của kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (Al) cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, trong đó có câu chuyện sáng tác chạy theo thị hiếu nhất thời và sự hời hợt về tư tưởng.
Ngày 29/5, Tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật; ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số” đã diễn ra tại Hà Nội. Sự kiện do Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam chủ trì, phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam khẳng định, giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn chính là tài năng của nghệ sĩ được thăng hoa một cách trung thực nhất trước khán giả. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, đời sống nghệ thuật đang đối mặt với những hiện tượng tiêu cực cần được nhìn nhận thẳng thắn. Đó là sự thiếu trung thực trong biểu diễn như tình trạng "hát nhép", "nhạc nhép" đang làm xói mòn giá trị thực của nghệ thuật sân khấu; sự xuất hiện của nhiều ca khúc có ca từ dễ dãi, phản cảm, sa đà vào cái tôi đơn điệu và thiếu tính nghệ thuật. Đặc biệt, việc quá lạm dụng công nghệ AI trong sáng tác dẫn đến những sản phẩm thiếu cảm xúc chân thực, gây phản cảm cho người nghe… Đây là hiện tượng đáng báo động cần được chấn chỉnh kịp thời.
Theo Tiến sĩ, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương - Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, những năm qua, Đảng, Nhà nước đã có sự quan tâm đặc biệt đối với sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật, ban hành nhiều Nghị quyết nhằm bảo tồn, phát huy và phát triển nền văn học nghệ thuật cách mạng trong thời kỳ mới, tạo nền tảng để xây dựng nền văn học nghệ thuật tiên tiến, hiện đại, giàu bản sắc dân tộc, đáp ứng đời sống tinh thần của nhân dân.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, đời sống văn học nghệ thuật những năm gần đây đã xuất hiện một số hiện tượng lệch chuẩn, có những hiện tượng đã trở thành trào lưu, tạo dư luận không tốt, thậm chí gây bức xúc trong đời sống xã hội. Điển hình trong các hành vi lệch chuẩn đó là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật của nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân hoạt động nghệ thuật biểu diễn; sự thờ ơ vô cảm, thiếu trách nhiệm của người sáng tác ca khúc bằng công nghệ AI…
Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương cho biết, trong những lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, tại điểm d Điều 6 của Nghị định 79 của Chính phủ ban hành năm 2012 có ghi rõ cấm “Sử dụng bản ghi âm để thay cho giọng thật của người biểu diễn hoặc thay cho âm thanh thật của nhạc cụ biểu diễn”. Tuy nhiên, năm 2020, Chính phủ thay thế Nghị định 79 bằng Nghị định 144 đã loại bỏ điều này. Phải chăng đây là một trong những nguyên nhân cơ bản tạo nên hiện tượng “hát nhép”, “đàn nhép” trước công chúng của nhiều tập thể, cá nhân đã diễn ra trong thời gian qua…
Phát biểu tại tọa đàm, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm nhấn mạnh: Suốt chiều dài lịch sử cách mạng, đội ngũ văn nghệ sĩ đã luôn là lực lượng sáng tạo quan trọng, những người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Những năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự phát triển sôi động của đời sống nghệ thuật nước nhà. Nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng cao đã ra đời, nhiều nghệ sĩ đã cháy hết mình để lan tỏa các giá trị nhân văn và bản sắc văn hóa dân tộc. Đặc biệt, nghệ thuật đang từng bước thích ứng và vươn mình mạnh mẽ trong môi trường truyền thông số, góp phần định hình diện mạo mới cho công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Tuy nhiên, sự phát triển của kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (Al) cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, trong đó có câu chuyện sáng tác chạy theo thị hiếu nhất thời và sự hời hợt về tư tưởng. Có những sản phẩm âm nhạc, hình ảnh lan truyền nhanh nhưng lại thiếu chuẩn mực thẩm mỹ, thậm chí lệch chuẩn về văn hóa, về tư tưởng, biểu tượng quốc gia... Đáng lo ngại hơn, có những tác phẩm khai thác đề tài chính trị, lãnh đạo hay lịch sử nhưng lại thiếu chiều sâu tư tưởng, thiếu sự chắt lọc văn hóa, thể hiện một cách giản đơn và một chiều…
Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao sức đề kháng trước các biểu hiện lệch chuẩn. Trong kỷ nguyên số, "sức đề kháng" ấy chính là bản lĩnh nghề nghiệp và văn hóa ứng xử của người nghệ sĩ.
Ông Trần Thanh Lâm cho rằng, tự do sáng tạo là quyền thiêng liêng, nhưng tự do luôn phải gắn liền với trách nhiệm công dân và trách nhiệm nghề nghiệp. Mỗi tác phẩm nghệ thuật khi được lan tỏa, dù trong không gian thực hay môi trường mạng, đều có tác động sâu sắc đến nhận thức và tâm hồn xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ. Vì vậy, người nghệ sĩ không chỉ cần tài năng để làm đẹp cho đời, mà còn cần cái tâm trong sáng để định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Uy tín của người nghệ sĩ phải được xây dựng bằng tài năng thật sự và sự ghi nhận bền lâu của nhân dân, chứ không phải bằng những hiệu ứng truyền thông ảo…
Tọa đàm đã nghe nhiều ý kiến đại biểu tập trung đánh giá thực trạng về hiện tượng thiếu trung thực mà chúng ta hay gọi là hát nhép, đàn nhép trong biểu diễn nghệ thuật; hiện tượng đặt lời bài hát thiếu chuẩn mực, phản cảm, làm tổn thương đến đối tượng được phản ánh trong tác phẩm của người sáng tác; đặc biệt đang phổ biến việc sử dụng công nghệ AI để sáng tác nhạc dựa trên lời của người sáng tác… Một số ý kiến nhấn mạnh những tác động tiêu cực của hiện tượng này đối với đời sống xã hội, đối với nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân trong kỷ nguyên số, cũng như tác động tiêu cực đối với sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật...
Nhiều ý kiến đại biểu cũng nêu rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân đối với thực trạng nêu trên; đồng thời đề xuất những giải pháp hữu hiệu để từng bước giải quyết, xử lý những vấn nạn trên. Trong đó, hầu hết các kiến nghị đều đề nghị cơ quan chức năng cần đưa ra những quy định, chế tài xử phạt đủ mạnh nhằm khắc phục tồn tại, thúc đẩy văn học nghệ thuật trở về đúng vai trò, vị trí và chức năng vốn có trong đời sống xã hội./.
