Trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác tuyển sinh đầu cấp năm học 2026-2027 tại Nghệ An đang đối mặt với bài toán khó do quy mô học sinh tăng mạnh sau khi hợp nhất các đơn vị hành chính.
Để giải quyết tình trạng này, sự chủ động, phối hợp chặt chẽ giữa các xã, phường lân cận được xem là giải pháp nhằm gỡ khó cho các nhà trường; đồng thời bảo đảm tối đa quyền lợi chính đáng và tạo thuận lợi cho học sinh cùng phụ huynh.
*Áp lực tăng sĩ số, thiếu trường công lập tại các địa bàn vùng lõi
Tuyển sinh vào lớp 6 năm nay đang trở thành áp lực lên cả hệ thống trường học lẫn tâm lý người dân tại các khu vực vừa thực hiện thay đổi địa giới hành chính. Đơn cử là Trường Tiểu học Hưng Phúc (thuộc phường Trường Vinh), nơi có gần 160 học sinh lớp 5 chuẩn bị chuyển cấp.
Trước đây, Trường Tiểu học Hưng Phúc thuộc địa giới phường Hưng Phúc (cũ), một địa phương đặc thù khi không sở hữu một trường Trung học cơ sở công lập nào để thực hiện nhiệm vụ tuyển sinh phổ cập. Điểm trường duy nhất đóng chân trên địa bàn là Trường Trung học cơ sở Đặng Thai Mai. Tuy nhiên, đây lại là trường trọng điểm chất lượng cao của tỉnh, áp dụng quy chế tuyển sinh khắt khe với chỉ tiêu rất hạn chế và không tiếp nhận đối tượng đại trà. Suốt nhiều năm qua, giải pháp tình thế là thành phố Vinh (cũ) đã tạo điều kiện, cho phép học sinh khu vực Hưng Phúc được nộp hồ sơ xét tuyển sang các trường Trung học cơ sở ở các địa phương lân cận theo nguyện vọng cá nhân.
Bước sang năm học 2026-2027, khi mô hình chính quyền hai cấp chính thức vận hành, trọng trách tuyển sinh đầu cấp được đặt trọn lên vai các xã, phường mới. Qua khảo sát và tổ chức đăng ký nguyện vọng lớp 6 tại Trường Tiểu học Hưng Phúc, có tới 63 học sinh đăng ký vào Trường Trung học cơ sở Hưng Dũng (phường Trường Vinh), 20 em chọn Trường Trung học cơ sở Hưng Bình (phường Thành Vinh) và 63 em mong muốn vào Trường Trung học cơ sở Hà Huy Tập (phường Vinh Phú); số lượng nhỏ còn lại phân rải rác tại các trường khác.
Trước số liệu này, chính quyền phường Trường Vinh đã có văn bản đề nghị các địa phương lân cận hỗ trợ san sẻ, tiếp nhận học sinh của khu vực Hưng Phúc cũ. Mặc dù vậy, UBND phường Vinh Phú đã có văn bản phản hồi chính thức về việc Trường Trung học cơ sở Hà Huy Tập hoàn toàn không đủ điều kiện để tiếp nhận thêm 63 học sinh nằm ngoài chỉ tiêu.
Thực tế trong năm học tới, Trường Trung học cơ sở Hà Huy Tập dự kiến có tới 58 lớp, riêng khối 6 đã chiếm 13 lớp. Áp lực lớn nhất là số lượng học sinh đúng độ tuổi vào lớp 6 ngay trong nội tại địa bàn phường Hà Huy Tập (cũ) đã chạm mốc 593 em, chưa tính đến biến động dân số phát sinh và lượng hồ sơ trái tuyến. Nếu tiếp nhận thêm học sinh từ Hưng Phúc, bình quân sĩ số lớp học sẽ vượt ngưỡng 45 học sinh/lớp.
Trong khi đó trường chỉ có 48 phòng học thực tế, đối chiếu với nhu cầu dạy học đang bị thiếu hụt nghiêm trọng khoảng 10 phòng, buộc nhà trường phải duy trì phương án chia ca học sáng - chiều. Hệ thống phòng chức năng, phòng học bộ môn thiếu thốn; không gian sân chơi, bãi tập thể chất bị thu hẹp đáng kể. Đáng lo ngại hơn, đội ngũ nhân sự giáo viên đang thiếu hụt hơn 20 biên chế so với định mức quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thực trạng này trực tiếp cản trở việc tổ chức dạy học hai buổi/ngày cũng như ảnh hưởng lớn đến chất lượng triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Bày tỏ sự lo ngại về bài toán chất lượng, đại diện UBND phường Vinh Phú thẳng thắn nhìn nhận, nếu tiếp nhận thêm lượng lớn học sinh ngoài kế hoạch phân luồng ban đầu, áp lực lên nhà trường sẽ cực kỳ lớn, hệ lụy trực tiếp là làm suy giảm chất lượng giáo dục toàn diện. Do đó, địa phương này đã đề nghị phường Trường Vinh cần phải chủ động, tự xây dựng một phương án tuyển sinh mới phù hợp và tự chủ hơn.
Thông tin trên khiến nhiều phụ huynh học sinh lớp 5 ở khu vực Hưng Phúc cũ lo lắng trước thời điểm vào lớp 6. Cô giáo Nguyễn Thị Loan, Trường Tiểu học Hưng Phúc chia sẻ, chỉ riêng lớp học do cô chủ nhiệm đã có tới 7 học sinh đăng ký nguyện vọng vào Trường Trung học cơ sở Hà Huy Tập. “Khi tiếp nhận thông tin Trường Trung học cơ sở Hà Huy Tập không nhận thêm học sinh ngoài địa bàn, rất nhiều phụ huynh đã rơi vào trạng thái hụt hẫng, hoang mang và lo lắng cho việc chuyển cấp của con mình”, cô Loan bộc bạch.
Cô Trần Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hưng Phúc cho biết, ngay sau khi nhận được thông tin từ trường Trung học cơ sở lân cận, Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Hưng Phúc đã thông báo rộng rãi, hướng dẫn phụ huynh chủ động đăng ký lại nguyện vọng để tìm kiếm phương án thay thế.
Tìm giải pháp tháo gỡ nút thắt này, bà Hoàng Thị Phương Thảo, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Trường Vinh cho biết, phường đã đề nghị các xã, phường lân cận phối hợp hỗ trợ trong công tác tuyển sinh đầu cấp. Mục đích nhằm đảm bảo nhu cầu học tập của học sinh phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.
Trái ngược với sự “bế tắc” tuyển sinh đầu cấp vùng lõi, tại khu vực giáp ranh giữa xã Lam Thành và phường Trường Vinh lại có sự phối hợp liên địa phương hài hòa, hiệu quả và đang được duy trì và phát huy. Mới đây, UBND phường Trường Vinh vừa phê duyệt đề nghị từ phía UBND xã Lam Thành về việc tiếp tục mở rộng cửa, tạo điều kiện thuận lợi cho gần 50 học sinh cư trú tại xóm Hưng Lợi 6 được tiếp tục theo học tại Trường Tiểu học Trung Đô và Trường Trung học cơ sở Trung Đô trong năm học mới 2026-2027.
*Cần phối hợp liên phường, xã để bảo đảm quyền học tập cho học sinh
Thực tế chứng minh, mô hình "liên kết tuyển sinh" vùng giáp ranh không phải là câu chuyện mới mẻ. Nhiều năm qua, học sinh tại khu vực xóm Hưng Lợi 6 đã liên tục được tạo điều kiện tốt nhất để học tập tại cụm trường Trung Đô. Hiện tại, có hơn 150 học sinh của xóm này đang học tập ổn định dưới mái trường Tiểu học và Trung học cơ sở Trung Đô.
Để chuẩn bị cho mùa tuyển sinh mới, bà Hoàng Thị Phương Thảo khẳng định, phường Trường Vinh đã chủ động xây dựng phương án nới rộng, tăng thêm chỉ tiêu tuyển sinh đầu năm. Việc này đảm bảo việc tiếp nhận học sinh ngoài địa bàn hành chính sẽ được tính toán kỹ lưỡng, tuyệt đối không làm ảnh hưởng hay xáo trộn đến hoạt động dạy và học bình thường của các nhà trường.
Đồng thuận với chủ trương mang tính nhân văn này, bà Hoàng Thị Thủy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trung Đô chia sẻ, thông lệ mỗi mùa tuyển sinh, nhà trường đều tiếp nhận hơn 20 học sinh thuộc địa bàn xã Hưng Lợi cũ đến làm thủ tục nhập học chung với học sinh sở tại. “Việc gia tăng đột biến số lượng học sinh chắc chắn sẽ tạo ra những áp lực không nhỏ lên sĩ số lớp học và công tác quản lý nhưng tập thể nhà trường luôn xác định sẽ nỗ lực vượt khó, chủ động khắc phục mọi rào cản để bảo đảm quyền lợi học tập tốt nhất cho học sinh”, cô Thủy khẳng định.
Ở bậc Trung học cơ sở, cô giáo Bùi Thị Lý, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trung Đô cũng khẳng định, nhà trường luôn trong tư thế sẵn sàng kích hoạt phương án tiếp nhận học sinh của xã Lam Thành ngay khi nhận được văn bản hướng dẫn và chỉ đạo cụ thể từ UBND phường Trường Vinh. Đây là phương án ưu việt đã được kiểm chứng qua nhiều năm, giúp giải tỏa áp lực tâm lý và mang lại sự tiện lợi rất lớn cho người dân sinh sống ở các vùng biên giới hành chính.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Giáo dục Trung học, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, Sở đã ban hành văn bản hướng dẫn chung về công tác phối hợp tuyển sinh cấp trung học cơ sở giữa các đơn vị hành chính địa phương. Trong đó, trách nhiệm chính trong việc xây dựng và phê duyệt kế hoạch tuyển sinh cụ thể thuộc về chính quyền cấp cơ sở. Quá trình thực hiện tuyển sinh, việc phân tuyến không nên bị bó hẹp bởi địa giới hành chính cứng nhắc, thay vào đó, các phường xã cần chủ động trao đổi và thống nhất phương án phù hợp. Mục tiêu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh được phổ cập giáo dục tại những ngôi trường phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình và địa phương.
Có thể thấy, khi nhiệm vụ tuyển sinh đầu cấp được phân cấp trực tiếp về cho các phường, xã, quy trình này đòi hỏi một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Sở Giáo dục và Đào tạo với UBND các xã, phường. Các địa phương lân cận cũng cần phải chia sẻ, điều tiết chỉ tiêu để học sinh được quyền đi học ở những ngôi trường gần nhà nhất. Đặc biệt, đối với các địa phương đang 'trắng' trường Trung học cơ sở công lập, việc bắt tay phối hợp liên xã, phường càng phải được thực hiện ráo riết, bài bản hơn để bảo đảm mọi học sinh khi đến tuổi đều có chỗ học ổn định, giúp phụ huynh an tâm lao động, sản xuất./.
