Tại nhiều đơn vị hành chính thực hiện sáp nhập với quy mô lớn, khối lượng công việc phát sinh tăng đột biến nhưng định mức biên chế vẫn áp dụng theo quy định chung.
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã khẳng định vai trò trung tâm của cấp xã trong việc đưa chính quyền đến gần dân, sát dân hơn; tạo điều kiện giải quyết nhanh chóng các thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại nhiều đơn vị hành chính thực hiện sáp nhập với quy mô lớn, khối lượng công việc phát sinh tăng đột biến nhưng định mức biên chế vẫn áp dụng theo quy định chung. Điều này gây khó khăn, tạo ra thách thức lớn cho chính quyền địa phương cấp xã khi vừa giải quyết các thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp vừa thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.
*Áp lực công việc lớn
Hiện nay, hầu hết xã, phường trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đều có các dự án cần thực hiện giải phóng mặt bằng với quy mô khác nhau. Thực tiễn cho thấy, có xã, phường bố trí từ 1 đến 2 nhân sự làm công tác giải phóng mặt bằng, có 32/64 xã, phường (không tính đặc khu Trường Sa) thành lập các Ban Quản lý dự án thuộc UBND cấp xã để làm nhiệm vụ này. Ban Quản lý dự án sau khi thành lập phải tự đảm bảo chi thường xuyên trở lên.
Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 ở xã Phước Dinh có khu nhà máy rộng 450 ha, ảnh hưởng đến 835 hộ dân. Địa phương đã lập phương án bồi thường cho 696 trường hợp, đạt hơn 65% khối lượng cần thực hiện. Đến nay, chính quyền địa phương mới phê duyệt được 165 trường hợp và chi trả cho 23 hộ, với hơn 84 tỷ đồng. Áp lực giải phóng mặt bằng đến cuối quý 2/2026 phải hoàn thành nhưng khối lượng công việc còn rất nhiều. UBND tỉnh Khánh Hòa đã phải yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường “chi viện” nhân lực cho xã.
“Tình trạng thiếu nhân lực xảy ra ở nhiều lĩnh vực chuyên môn như, đầu tư, xây dựng, tài chính - kế toán, công nghệ thông tin… Một số công chức phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực nên áp lực rất lớn. Bên cạnh đó, bộ máy sau sáp nhập vẫn còn một số bất cập như, cơ cấu vị trí việc làm chưa thật sự phù hợp với thực tế, gây khó khăn trong quá trình vận hành mô hình mới”, ông Nguyễn Minh Tuấn, quyền Chủ tịch UBND xã Phước Dinh nêu thực trạng tại địa phương.
Tỉnh Khánh Hòa đang triển khai giải phóng mặt bằng hàng loạt các dự án trọng điểm khác như: Dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 (xã Vĩnh Hải), Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam qua địa bàn tỉnh (đi qua 29 xã, phường)… Mới đây, HĐND tỉnh thông qua thêm danh mục 17 dự án/559,74 ha thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đây là thách thức không nhỏ đối với năng lực thực thi của chính quyền cấp xã.
Từ thực tiễn chỉ đạo công tác giải phóng mặt bằng, ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa nhìn nhận, cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng cần được kiện toàn đầy đủ để nâng cao năng lực. Nếu cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng nhưng chỉ hợp đồng thì nói ví von là: Chúng ta đang “nắm người không có tóc”. Bên cạnh đó, công việc này đòi hỏi kinh nghiệm và rèn giũa thường xuyên, liên tục mới có được. Nếu chỉ hợp đồng vài năm, vài tháng theo một dự án thì kết thúc sẽ không thể đào tạo, bồi dưỡng được cán bộ để làm việc.
Tổng số biên chế cán bộ công chức cấp xã của tỉnh Khánh Hòa là 4.815 (hiện có 4.434 người). Đối với biên chế viên chức, đặc thù chiếm 80% là nhân sự thuộc khối giáo dục và y tế. Các địa phương đã điều tiết biên chế ở khối sự nghiệp khác để phân bổ cho đơn vị sự nghiệp công đa ngành, đa lĩnh vực mới được thành lập. UBND tỉnh đang xây dựng kế hoạch thi tuyển bổ sung 417 công chức trong tháng 7/2026.
Ông Lâm Đông, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh cho rằng, phải rà soát, điều động, phân công, bố trí lại đội ngũ cán bộ, nhất là ưu tiên những cán bộ đã có kinh nghiệm thực tiễn trong công tác để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ tại cơ sở. Thời gian tới, việc phân bổ biên chế, đặc biệt là biên chế dự phòng sẽ được ưu tiên cho các xã, phường có dự án động lực, trọng điểm.
“Việc giao biên chế sẽ không chỉ căn cứ vào tiêu chí dân số, diện tích như trước đây mà còn phải gắn với yêu cầu phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số của địa phương. Những xã, phường có khối lượng công việc lớn, có nhiều dự án, có dư địa phát triển và khả năng đóng góp tăng trưởng cao cần được ưu tiên bố trí thêm biên chế để kịp thời xử lý công việc, tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp”, ông Lâm Đông nhấn mạnh.
* “Khoảng cách” chuyển đổi số
Chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” để chính quyền cấp xã nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, minh bạch; phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đang tạo ra “khoảng cách” nhất định giữa các địa phương và bộc lộ ra những “khiếm khuyết” cần khắc phục sớm.
Là người trực tiếp xử lý công việc hàng ngày, anh Nguyễn Ngọc Phát, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội (phường Bảo An) nêu bất cập: Trung tâm Phục hành chính công đang sử dụng rất nhiều hệ thống dịch vụ công, phân tán nên khó khăn khi theo dõi hồ sơ. Khi truy cập vào hệ thống dịch vụ công, nhất là của Bộ Tư pháp vào thời điểm khoảng 16 giờ hầu hết bị “treo”. Thời gian giải quyết hồ sơ chỉ cần qua 1 giây đã bị tính là trễ hẹn nên phải viết thư xin lỗi và một loạt công việc khác phát sinh…
Ngay sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, xã Vạn Thắng được phân bổ kinh phí hơn 1,5 tỷ đồng để mua sắm trang thiết bị bổ sung phục vụ làm việc. Mặc dù vậy, mức độ vận hành phần mềm quản lý (hệ thống quản lý văn bản, hồ sơ điện tử, phần mềm chuyên ngành) mới đạt 70% các chức năng, trong đó, 20% còn gặp lỗi kỹ thuật hoặc chưa được khai thác đầy đủ.
Ông Nguyễn Ngọc Ý, Chủ tịch UBND xã Vạn Thắng cho biết, địa phương đang gặp khó khi thực hiện hiện thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp trên môi trường số. Việc giải quyết hồ sơ lĩnh vực đất đai phát sinh nhiều hồ sơ trễ hạn. Nguyên nhân do hệ thống phần mềm phục vụ giải quyết thủ tục hành chính chưa đồng bộ với VBDLIS (Hệ thống thông tin đất đai). Việc thực hiện tạm dừng giải quyết trên VBDLIS nhưng không đồng bộ dừng trên hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính…
Trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa còn 12 đơn vị hành chính cấp xã chưa được xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai gồm các xã: Ninh Phước, Phước Hữu, Phước Hậu, Thuận Nam, Cà Ná, Phước Hà, Phước Dinh, Ninh Hải, Xuân Hải, Vĩnh Hải, Thuận Bắc và Ninh Sơn. Do vậy, các hồ sơ cấp giấy chứng nhận và biến động đất đai của 12 xã nêu trên chưa được cập nhật trong cơ sở dữ liệu đất đai của tỉnh.
Không chỉ khó khăn về mặt dữ liệu, tỷ lệ công chức, viên chức chuyên trách về chuyển đổi số của tỉnh Khánh Hòa chỉ đạt 2,75%, thấp hơn so với mức Bộ Khoa học và Công nghệ đề ra là lớn hơn hoặc bằng 10%. Đối với chính quyền cấp xã, nhân sự nhóm công nghệ thông tin (chuyển đổi số) còn thiếu khoảng 40%, trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay của các địa phương.
Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng nhìn nhận thẳng thắn, khó khăn của địa phương là đổi mới công nghệ, dữ liệu còn phân tán, liên thông hạn chế, nhân lực chuyển đổi số còn thiếu. Nhân lực ít nhưng cấp xã phải “gánh” 1.069 nhiệm cụ cấp huyện cũ, 106 nhiệm vụ của cấp tỉnh và các nhiệm vụ trước đây. Nếu không có sự hỗ trợ của công nghệ và số hóa thì không thể làm tốt các nhiệm vụ được giao. Công nghệ và chuyển đổi số được xem là “lối thoát”. Sắp tới, Khánh Hòa tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn: Xây dựng dữ liệu dùng chung; ứng dụng công nghệ mới, điều hành thông minh theo thời gian thực; đổi mới sáng tạo và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.
UBND tỉnh Khánh Hòa cũng đề xuất mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo với các đối tác nước ngoài như, Cộng đồng đô thị Lorient (Cộng hòa Pháp) và Hội đồng Lập pháp thành phố Saint Petersburg (Liên bang Nga).
Chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc đối với chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay. Để xây dựng thành công “chính quyền số”, tỉnh Khánh Hòa đã xây dựng lộ trình đào tạo nguồn nhân lực số, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, mở rộng hợp tác quốc tế. Đây là hướng đi quan trọng để thu hẹp “khoảng cách số” giữa các địa phương./. (Còn nữa)
Tiếp theo: Xây dựng thiết chế an sinh bền vững
