Ngày 4/11, UBND tỉnh Sơn La tổ chức Hội nghị công bố Quyết định số 2722/QĐ-BVHTTDL ngày 12/10/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La (tỉnh Sơn La).
Ông Hà Trung Chiến, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Sơn La đã trao Quyết định phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La (tỉnh Sơn La) cho lãnh đạo phường Tô Hiệu.
Quy mô lập điều chỉnh quy hoạch là toàn bộ phạm vi của Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La, thành phố Sơn La (cũ), tỉnh Sơn La đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 687/QĐ-TTg ngày 05/6/2019 với quy mô 32,3ha thuộc phường Tô Hiệu. Trong đó, khu vực di tích Nhà tù Sơn La và di tích Nhà thương tại đồi Khau Cả có diện tích 7,49 ha; di tích Nghĩa trang liệt sĩ Nhà tù Sơn La tại thung lũng Gốc Ổi có diện tích 9,39ha.
Việc điều chỉnh quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở pháp lý và định hướng tổng thể, lâu dài cho công tác quản lý, bảo quản, tu bổ, phục hồi, phát huy giá trị di tích; cụ thể hóa định hướng Quy hoạch tỉnh Sơn La thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mặt khác, việc quy hoạch xác định bảo vệ các yếu tố gốc, gìn giữ cấu trúc không gian di tích; tổ chức các khu chức năng gắn với bảo tồn, trưng bày, phát huy giá trị di sản, phát triển công viên di sản, văn hóa, lịch sử và hoàn thiện hạ tầng hỗ trợ. Qua đó, từng bước hình thành không gian di sản có giá trị, kết nối hài hòa giữa bảo tồn lịch sử, phát triển văn hóa và du lịch bền vững.
Ông Hà Trung Chiến, nêu rõ, bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, lịch sử và văn hóa sâu sắc, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Các sở, ban, ngành, đơn vị, địa phương liên quan nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ được giao, bảo đảm quy hoạch sớm đi vào cuộc sống, các giá trị di tích được gìn giữ bền vững và phát huy hiệu quả. Các bên liên quan nêu cao tinh thần trách nhiệm, khẩn trương tổ chức triển khai, quản lý chặt chẽ quy hoạch được duyệt; rà soát, cập nhật đầy đủ ranh giới, diện tích quy hoạch vào hồ sơ di tích và các quy hoạch có liên quan. Căn cứ quy hoạch được duyệt, các bên liên quan xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể, xác định rõ danh mục dự án ưu tiên, tiến độ và nhu cầu vốn; tập trung chuẩn bị, triển khai các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, hoàn thiện hạ tầng và cảnh quan theo hướng đồng bộ...
Nhà tù Sơn La được thực dân Pháp xây dựng năm 1908 trên ngọn đồi Khau Cả bên dòng suối Nậm La (phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La). Ban đầu nhà tù có diện tích 500m2, năm 1940, thực dân Pháp mở rộng lên 1.700m2. Trong 15 năm (1930-1945), Nhà tù Sơn La đã giam giữ trên 1.000 lượt tù nhân cộng sản, trong đó, có nhiều đồng chí là Thành ủy, Xứ ủy, Ủy viên Trung ương. Vào những năm 1930, khu đồi Khau Cả rất âm u, heo hút, thời tiết khắc nhiệt. Thực dân Pháp lợi dụng nơi "rừng thiêng nước độc" này để xây dựng nhà tù và biến Nhà tù Sơn La thành "địa ngục trần gian" để giam cầm, đày ải và thủ tiêu ý chí đấu tranh của những người cộng sản Việt Nam. Vượt lên trên gông cùm và tội ác của thực dân Pháp, những người cộng sản Việt Nam đã biến nhà tù thành trường học cách mạng và biến những phòng giam lạnh lẽo thành tổ ấm, thắm tình đồng chí của những bạn tù. Đặc biệt, từ "địa ngục trần gian", những tia sáng cách mạng đã lan tỏa khắp vùng núi rừng Tây Bắc. Nơi đây đã đào tạo, bồi dưỡng một đội ngũ các chiến sỹ trung kiên cho Đảng và dân tộc Việt Nam... Năm 1962, Nhà tù Sơn La được xếp hạng Di tích Quốc gia. Ngày 31/12/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt Nhà tù Sơn La.
Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La là chứng tích lịch sử có giá trị đặc biệt, ghi dấu tinh thần đấu tranh kiên cường, ý chí bất khuất của các chiến sĩ cách mạng; là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng và lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Bảo tồn, phát huy giá trị di tích không chỉ là trách nhiệm gìn giữ di sản lịch sử, văn hóa mà còn là sự tri ân đối với các thế hệ đi trước, góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần và bản sắc văn hóa của quê hương, đất nước./.
