Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, thời gian qua, chuyển đổi số đang góp phần tối ưu hóa vận hành trường học; đồng thời đổi mới phương pháp dạy và học giúp học sinh tự tin làm chủ công nghệ.
* Đưa công nghệ vào từng giờ học
Từ thiết bị công nghệ trong lớp học đến nền tảng dạy học trực tuyến, trí tuệ nhân tạo và học liệu số, chuyển đổi số đang góp phần đổi mới phương pháp dạy và học tại Trường Dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành (thành phố Bắc Ninh). Với học sinh dân tộc thiểu số, công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, góp phần hình thành kỹ năng tự học, hợp tác và tự tin hòa nhập.
Năm học 2025 - 2026, Trường Dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành duy trì 14 lớp với 444 học sinh. Toàn bộ phòng học, phòng làm việc được kết nối internet. Nhà trường triển khai các nền tảng số trong quản lý, giao nhiệm vụ, tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ học sinh ngoài giờ lên lớp. Theo báo cáo tổng kết năm học, 100% cán bộ quản lý, giáo viên sử dụng phần mềm quản lý giáo dục, cơ sở dữ liệu ngành, học bạ số, sổ điểm điện tử và nền tảng dạy học trực tuyến. Nhà trường thực hiện 1.420 tiết học trực tuyến, chiếm 10,02% trong tổng số 14.175 tiết dạy. Toàn bộ học sinh được quản lý trên cơ sở dữ liệu ngành, có học bạ số, sổ điểm điện tử và hồ sơ học tập điện tử.
Thầy Phạm Hồng Dương, Hiệu trưởng Trường Dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành cho biết, các lớp học được trang bị tivi, máy tính và internet. Giáo viên kết hợp bài giảng trực tiếp với hoạt động trên nền tảng số, sử dụng hình ảnh, video và công cụ tương tác phù hợp với nội dung từng môn học. Việc ứng dụng công nghệ được triển khai theo hướng hỗ trợ đổi mới phương pháp. Điều quan trọng là giúp học sinh thay đổi cách học: biết đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, tự nghiên cứu và vận dụng kiến thức.
Em Trần Thị Hồng Loan (dân tộc Cao Lan, quê ở xã Đào Gia, học sinh lớp 11B Trường Dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành) tâm sự: “Các phòng học được trang bị tivi màn hình lớn, máy chiếu và hệ thống máy tính trong phòng tin học. Đây cũng là lần đầu tiên em được trực tiếp tiếp xúc và học tập với các nền tảng số”.
Trong một giờ tiếng Anh, giáo viên hiển thị mã phản hồi nhanh trên màn hình tivi. Học sinh dùng điện thoại quét mã, truy cập câu hỏi và trả lời trong khoảng 20 - 30 giây. Hệ thống tự động chấm điểm, xếp hạng; giáo viên dựa vào kết quả để phân tích lỗi thường gặp và hướng dẫn các em khắc phục. Cách học này tạo không khí sôi nổi bởi học sinh được tham gia trực tiếp và nhận phản hồi ngay. “Ban đầu em nghĩ sẽ khó, nhưng khi làm rồi thì thấy đơn giản. Ngay cả những bạn không quá giỏi về công nghệ như chúng em vẫn có thể thao tác và tham gia”, em Trần Thị Hồng Loan cho biết.
Ở các môn Lịch sử, Địa lí và Ngữ văn, học sinh làm việc nhóm, tìm kiếm thông tin, hình ảnh, video rồi thiết kế bài trình chiếu bằng Canva hoặc PowerPoint. Mỗi thành viên đảm nhiệm một phần công việc, từ lựa chọn tư liệu, biên tập nội dung đến thiết kế và thuyết trình. Nhờ vậy, bài học trở thành quá trình cùng tìm hiểu và giải quyết nhiệm vụ, thay vì chỉ ghi chép kiến thức.
Sau hơn một năm học tập, Em Trần Thị Hồng Loan đã có thể tự tổng hợp thông tin, tìm kiếm tư liệu và thiết kế bài trình chiếu cho nhóm. Em nhận thấy công nghệ giúp kiến thức dễ hình dung hơn; đồng thời tạo cơ hội để học sinh rèn luyện khả năng diễn đạt trước tập thể. "Phương pháp học tập kết hợp công nghệ giúp học sinh vùng cao chủ động hơn, ghi nhớ hệ thống kiến thức dễ dàng hơn và trở nên tự tin hơn", em Trần Thị Hồng Loan chia sẻ.
Không chỉ trong giờ học, nhà trường còn tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, Tin học trẻ và đội Robocon. Những sân chơi này tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức, thử nghiệm ý tưởng và làm quen với tư duy giải quyết vấn đề. Đối với học sinh dân tộc thiểu số, trải nghiệm thực hành góp phần khơi gợi hứng thú với khoa học, công nghệ và định hướng học tập lâu dài.
Từ chỗ lần đầu làm quen với nền tảng số đến tự tìm tài liệu, thiết kế bài thuyết trình và tham gia hoạt động tương tác, nhiều học sinh đang chuyển từ người tiếp nhận sang người sử dụng công nghệ phục vụ học tập. Đó là giá trị thiết thực của chuyển đổi số trong giáo dục dân tộc: mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, tăng năng lực tự học và giúp các em tự tin chuẩn bị hành trang cho tương lai.
* Quản lý hồ sơ điện tử
Với hơn 2.600 học sinh, 137 cán bộ, giáo viên tại 1 trường chính và 2 phân hiệu, bài toán quản trị nhà trường sau sáp nhập từng là thách thức lớn đối với Ban Giám hiệu Trường Trung học cơ sở Lộc Hà (xã Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh). Tuy nhiên, năm học 2026 - 2027 nhà trường đã đưa "Phần mềm tác nghiệp quản lý hồ sơ điện tử" tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào vận hành, giúp tối ưu hóa công tác quản trị và giải phóng áp lực thủ tục hành chính cho giáo viên, nhân viên.
Theo Thầy Đặng Hữu Tường, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lộc Hà, sau quá trình sáp nhập, các đơn vị trường học, quy mô nhà trường tăng lên. Việc quản lý hồ sơ, sổ sách, giáo án thủ tục giấy tờ theo phương thức truyền thống bộc lộ nhiều bất cập như: tốn kém chi phí in ấn, lưu trữ rườm rà, khó theo dõi sát tiến độ công việc và đặc biệt là việc tham chiếu, đánh giá chất lượng dạy và học thiếu tính tức thời.
Thầy Đặng Hữu Tường luôn tiên phong ứng dụng công nghệ trong quản lý giáo dục. Giai đoạn 2019 - 2021, ý tưởng về phần mềm quản lý giáo án điện tử của thầy đã xuất sắc đoạt giải Nhất cuộc thi Khoa học Kỹ thuật cấp tỉnh Hà Tĩnh. Không dừng lại ở việc quản lý giáo án điện tử, đứng trước bối cảnh sáp nhập, sắp xếp mạng lưới trường học, thầy Tường quyết định nâng tầm công trình thành “Phần mềm tác nghiệp quản lý hồ sơ điện tử” toàn diện cho nhà trường. Đến ngày 27/9/2026, phần mềm chính thức được đưa vào chạy thử nghiệm. Sau giai đoạn vận hành thử, nhà trường sẽ tiến hành đánh giá toàn diện và áp dụng gắn chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI), cộng điểm thi đua tự động từ dữ liệu tích hợp trên hệ thống.
Điểm ưu việt nhất của “Phần mềm tác nghiệp quản lý hồ sơ điện tử” chính là sự bao quát và tính đồng bộ. Không chỉ dừng lại ở việc quản lý giáo án của từng giáo viên như trước đây, phần mềm hiện nay đã số hóa toàn bộ hệ thống hồ sơ trong nhà trường: từ hồ sơ học sinh, phân quyền quản trị giữa Ban Giám hiệu với giáo viên, đến việc lên lịch công tác tuần, tháng, quản lý thiết bị thư viện, kế toán, tài chính.
Chị Nguyễn Thị Mai, nhân viên quản lý thiết bị trường học chia sẻ về những tiện ích mà công nghệ mang lại, trước đây, công việc của chị rất vất vả. Mỗi tuần, chị phải nhận phiếu mượn thiết bị bằng giấy, đi chép lại thủ công tất cả tiết mượn của hàng chục giáo viên, rồi theo dõi, đánh giá theo từng tiết dạy bằng tay; rất mất thời gian mà lại dễ sai sót. Từ khi ứng dụng phần mềm mới, áp lực công việc của chị đã giảm so với trước đây. Phiếu học tập hay kế hoạch sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên đều được thu thập và cập nhật tự động ngay từ đầu tuần. Bây giờ chị chỉ cần thu thập thông tin và đánh giá trực tiếp trên máy. Mọi hồ sơ đều lưu trữ gọn gàng. Ban Giám hiệu có thể kiểm tra trực tuyến.
Không chỉ giải phóng sức lao động cho khối nhân viên, phần mềm còn giúp Ban Giám hiệu theo dõi sát sao, công tâm và minh bạch hoạt động chuyên môn của từng giáo viên. Mọi thao tác cập nhật bài giảng, tương tác chuyên môn, góp ý hồ sơ đều thể hiện rõ ràng trên hệ thống, tạo nên một môi trường làm việc chuyên nghiệp, có sự phản hồi liên tục hai chiều. Đến nay, việc thao tác trên hệ thống đã trở thành thói quen hằng ngày của 100% cán bộ, giáo viên. Phần mềm này giúp Ban Giám hiệu nắm chắc, sâu sát từng hoạt động nhỏ nhất của nhà trường mà không cần qua quá nhiều khâu trung gian. Quan trọng hơn, nó tạo ra một dữ liệu tham chiếu chính xác, khách quan để đánh giá năng lực, sự tận tụy của từng cán bộ, giáo viên thông qua KPI.
Nhận thấy hiệu quả thiết thực và tính ưu việt của mô hình quản trị này, UBND xã Lộc Hà đã giao nhiệm vụ cho Trường Trung học cơ sở Lộc Hà triển khai, nhân rộng phần mềm cho các trường học khác trên địa bàn toàn xã. Đây là sự ghi nhận lớn đối với nỗ lực sáng tạo của tập thể nhà trường; đồng thời đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi số ngành giáo dục địa phương./.
