Việc cho phép tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính, công nhận giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy và chuyển đổi sang Học bạ số là những điểm mới của Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT.
Những điều chỉnh này nhằm hiện đại hóa hoạt động kiểm tra, đánh giá, hướng tới nền giáo dục thực chất, công bằng và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn mới.
*Kiểm tra, đánh giá trên quy mô rộng
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT và quy định đánh giá học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông) ban hành kèm theo Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT.
Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT bổ sung quy định về tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính đối với học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương tiện làm bài, mà còn mở ra hướng tổ chức kiểm tra phù hợp hơn với quá trình chuyển đổi số trong giáo dục.
Theo quy định, nhà trường được tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm kiểm tra, đánh giá và vận hành theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trước khi thực hiện, nhà trường phải thông báo cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như các yêu cầu kỹ thuật liên quan.
Bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính, khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ, khả năng truy cập và truy xuất theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy.
Quy định này tạo cơ sở pháp lý để các cơ sở giáo dục từng bước mở rộng hình thức kiểm tra trên môi trường số, đồng thời bảo đảm kết quả đánh giá có thể được lưu trữ, khai thác và kiểm chứng. Việc số hóa bài làm cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý, tổng hợp kết quả và theo dõi quá trình học tập của học sinh.
Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT đã quy định việc tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính đối với cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông khi nhà trường đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm kiểm tra, đánh giá và vận hành theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhà trường phải thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như các yêu cầu kỹ thuật.
Đối với lộ trình triển khai, Chỉ thị số 37/CT-TTg yêu cầu xây dựng lộ trình cụ thể, hướng dẫn từng bước thực hiện kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện; đồng thời hướng dẫn các Sở Giáo dục và Đào tạo, cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng, khai thác ngân hàng câu hỏi, tăng cường kiểm soát chất lượng đề và bảo mật. Như vậy, chủ trương là chuyển đổi có lộ trình, không triển khai đồng loạt bằng mọi giá và không đặt mục tiêu chuyển sang kiểm tra trên máy tính nhanh hơn khả năng đáp ứng thực tế của các địa phương, nhà trường.
Để thực hiện hiệu quả, cần tập trung vào một số việc: rà soát điều kiện hạ tầng và thiết bị; chuẩn bị phần mềm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn thông tin; xây dựng ngân hàng câu hỏi có chất lượng, bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông; tập huấn đội ngũ; tổ chức triển khai phù hợp với điều kiện từng cơ sở giáo dục và có cơ chế giám sát, đánh giá trong quá trình thực hiện.
Một yêu cầu rất quan trọng là phải bảo đảm công bằng và quyền lợi của học sinh. Theo quy định, bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy khi đáp ứng các yêu cầu về tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất. Nhà trường phải có phương án dự phòng; nếu sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả làm bài, phải tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức trên giấy trong thời hạn quy định. Học sinh khuyết tật cũng phải được điều chỉnh hợp lý để có cơ hội tham gia bình đẳng.
“Chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá không đơn thuần là thay giấy bằng máy tính. Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng đề kiểm tra, bảo đảm tính khách quan, minh bạch, an toàn và sử dụng dữ liệu đúng mục đích để cải thiện chất lượng dạy học. Bộ sẽ triển khai theo lộ trình phù hợp, trên cơ sở điều kiện thực tế và hướng dẫn cụ thể, bảo đảm học sinh được thụ hưởng những lợi ích của chuyển đổi số”, ông Thái Văn Tài nhận định.
*Phản ánh trung thực kết quả học tập
Bên cạnh kiểm tra trên máy tính, Thông tư số 89 bổ sung cơ chế xây dựng đề kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số ở các lớp cuối cấp.
Theo đó, Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với những môn học được lựa chọn. Việc kiểm tra được thực hiện vào cuối học kỳ I và cuối năm học đối với học sinh lớp 5; cuối học kỳ I và cuối học kỳ II đối với học sinh lớp 9, lớp 12.
Đề kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học. Nhà trường tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả, chịu trách nhiệm về tính khách quan, công bằng và thực chất; đồng thời tiếp tục chủ động ra đề đối với các môn học, thời điểm kiểm tra và khối lớp còn lại.
Chia sẻ về quy định này, ông Thái Văn Tài cho rằng, việc tăng cường tính khách quan, công bằng và thực chất trong kiểm tra, đánh giá là một trong những yêu cầu quan trọng của đổi mới giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng rằng mục tiêu của Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT không chỉ là khắc phục tình trạng “làm đẹp điểm số”, mà rộng hơn là nâng cao chất lượng quản lý, bảo đảm kết quả đánh giá phản ánh đúng mức độ đạt được của học sinh và hỗ trợ quá trình dạy học.
Theo ông Thái Văn Tài, trong thực tế, nếu kết quả đánh giá không phản ánh đúng năng lực, sự tiến bộ và mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của học sinh thì việc phát hiện những nội dung các em còn hạn chế, điều chỉnh phương pháp dạy học và hỗ trợ học sinh sẽ gặp khó khăn. Kết quả thiếu khách quan cũng có thể ảnh hưởng đến sự công bằng giữa học sinh, giữa các cơ sở giáo dục và làm giảm niềm tin của xã hội đối với chất lượng giáo dục.
Vì vậy, việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học, khối lớp được lựa chọn sẽ tạo thêm căn cứ để đối chiếu, phân tích kết quả; qua đó giúp cơ quan quản lý và nhà trường nhận diện những dấu hiệu cần xem xét, nhưng không mặc nhiên coi chênh lệch kết quả là bằng chứng của việc nâng điểm hay vi phạm. Mọi dấu hiệu bất thường cần được xác minh khách quan, dựa trên dữ liệu và quy trình kiểm tra phù hợp.
Đặc biệt, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá phục vụ thi đua, khen thưởng theo hướng không tạo áp lực về thành tích; không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Chỉ thị cũng nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích.
“Tôi cho rằng, muốn khắc phục bệnh thành tích thì không thể chỉ trông chờ vào một đề kiểm tra chung hay một giải pháp kỹ thuật. Cần thực hiện đồng bộ: đổi mới cách dạy và học; nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu; minh bạch quy trình, kết quả; sử dụng dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường; đồng thời xử lý nghiêm những hành vi cố tình làm sai lệch kết quả”, ông Tài nhấn mạnh.
Đánh giá thực chất không có nghĩa là chỉ chú trọng điểm số hay tăng mức độ khó của bài kiểm tra. Đánh giá phải giúp học sinh biết mình đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và cần tiếp tục cố gắng như thế nào. Những học sinh còn khó khăn phải được hỗ trợ để tiến bộ, chứ không phải bị gắn nhãn hoặc so sánh máy móc với các bạn.
Với những thay đổi từ xây dựng đề kiểm tra định kỳ chung ở các lớp cuối cấp đến kiểm tra trên máy tính, công nhận giá trị pháp lý của bài làm điện tử và số hóa hồ sơ học tập, Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT hướng tới hoàn thiện quy trình kiểm tra, đánh giá theo hướng khách quan, minh bạch và thực chất hơn./.
