Trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc phát huy vai trò của thanh niên cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Người trẻ phải chủ động học tập, nghiên cứu, làm chủ công nghệ và dám thử sức với những vấn đề mới; đồng thời, các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cần tạo môi trường thuận lợi để những nỗ lực đó có cơ hội phát triển.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo điều kiện để người trẻ phát huy năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ là những yêu cầu đặt ra trong quá trình thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Từ cuộc đối thoại giữa Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng với thanh niên ngày 15/10, những chia sẻ của sinh viên và nhà khoa học trẻ cho thấy hai yêu cầu song hành: người trẻ cần chủ động nâng cao năng lực bản thân, đồng thời các cơ chế, chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện để khơi thông nguồn lực, tạo cơ hội tham gia giải quyết những bài toán thực tiễn của đất nước. Đây cũng là những vấn đề có ý nghĩa trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
*Người trẻ phải chủ động thay đổi
Là sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời là “Sinh viên 5 tốt” cấp Trung ương, Lê Hoài Nam quan tâm đến những thông điệp tại cuộc đối thoại giữa Thủ tướng Chính phủ với thanh niên, đặc biệt là các nội dung liên quan đến nghiên cứu khoa học, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và sự thay đổi trong giáo dục trước tác động của trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo Hoài Nam, những chia sẻ về nghiên cứu khoa học và vai trò của các nhà khoa học trẻ gợi mở cách tiếp cận thiết thực: nghiên cứu cần bắt đầu từ những câu hỏi có ý nghĩa, gắn với nhu cầu của thực tiễn, thay vì chỉ dừng lại ở việc hoàn thành nhiệm vụ học tập hoặc tạo ra các kết quả mang tính hình thức. Để đóng góp cho sự phát triển của đất nước, người trẻ cần chủ động tìm hiểu vấn đề, tích lũy kiến thức và từng bước đưa ý tưởng vào thực tiễn.
Trong bối cảnh AI ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống, học tập và công việc, yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục cũng được đặt ra rõ nét hơn. Hoài Nam chú ý đến quan điểm chuyển từ cách dạy thiên về truyền đạt kiến thức, ghi nhớ sang phát triển tư duy, khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
Theo đó, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ học tập, nghiên cứu và lao động, nhưng không thể thay thế tư duy độc lập của con người. Người học cần biết sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả công việc, đồng thời có đủ kiến thức và khả năng đánh giá để nhận diện thông tin thiếu chính xác, lựa chọn cách giải quyết phù hợp.
Từ góc nhìn của một sinh viên, Hoài Nam cho rằng nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải hiểu bối cảnh phát triển của đất nước, làm chủ công nghệ, có tinh thần đổi mới sáng tạo và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là những yếu tố cần được bồi đắp trong quá trình học tập, rèn luyện và tham gia các hoạt động thực tiễn.
Những yêu cầu này cho thấy phát triển nguồn nhân lực trong thời đại số không đơn thuần là trang bị thêm kiến thức hay kỹ năng sử dụng công nghệ. Quan trọng hơn, người trẻ phải có khả năng học tập suốt đời, thích ứng với sự thay đổi, chủ động phát hiện vấn đề và vận dụng tri thức để tạo ra giá trị mới.
*Tháo gỡ điểm nghẽn để nhà khoa học trẻ phát huy năng lực
Nếu sinh viên quan tâm đến việc chuẩn bị năng lực để thích ứng với yêu cầu mới, đối với những người đã tham gia nghiên cứu khoa học, cơ hội phát huy chuyên môn và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là vấn đề được đặt ra trực tiếp.
Tiến sĩ Đặng Thị Lệ Hằng, Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh, Viện Công nghệ tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025, cho biết cuộc đối thoại đã tiếp thêm niềm tin và động lực cho những người trẻ theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học.
Từ thực tiễn công tác, chị kỳ vọng các định hướng, chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục được cụ thể hóa thành những cơ chế có tính thực tiễn cao, giúp tháo gỡ vướng mắc về nguồn lực, quy trình quản lý và khả năng tiếp cận các nhiệm vụ khoa học, công nghệ.
Theo Tiến sĩ Đặng Thị Lệ Hằng, cần có cơ chế đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, tạo cơ hội để các nhà khoa học trẻ tham gia giải quyết những vấn đề lớn, có ý nghĩa đối với sự phát triển của đất nước. Việc đánh giá kết quả nghiên cứu cũng cần chú trọng năng lực, tính mới và giá trị của công trình, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thâm niên hoặc thành tích đã đạt được.
Một vấn đề khác là cần có cách tiếp cận phù hợp đối với rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Hoạt động nghiên cứu luôn có những yếu tố chưa thể dự đoán đầy đủ; không phải mọi hướng tiếp cận đều đạt kết quả như kỳ vọng. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu về chất lượng và trách nhiệm, môi trường nghiên cứu cần có cơ chế phù hợp để khuyến khích thử nghiệm, tìm tòi và chấp nhận những rủi ro có thể kiểm soát.
Những đề xuất này đặt ra yêu cầu tạo dựng môi trường để năng lực của người trẻ được chuyển hóa thành kết quả nghiên cứu và sản phẩm có giá trị. Bởi, bên cạnh nỗ lực cá nhân, khả năng phát huy trí tuệ của đội ngũ khoa học trẻ còn phụ thuộc vào cơ hội tiếp cận nhiệm vụ, điều kiện nghiên cứu, cơ chế đánh giá và khả năng kết nối với các đơn vị có nhu cầu ứng dụng.
Đây cũng là một trong những vấn đề cần được quan tâm khi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Việc thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ đòi hỏi đầu tư cho nghiên cứu mà còn cần phát huy hiệu quả nguồn nhân lực, tạo điều kiện để các ý tưởng mới được thử nghiệm, phát triển và đóng góp vào giải quyết những yêu cầu từ thực tiễn.
*Từ định hướng đến sản phẩm cụ thể
Tại cuộc đối thoại với thanh niên ngày 15/10, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đề cập đến các hoạt động hỗ trợ, khuyến khích người trẻ tham gia nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ, trong đó có Giải thưởng Quả Cầu Vàng, Giải thưởng Nữ sinh Khoa học Công nghệ và các chương trình dành cho nghiên cứu sinh xuất sắc.
Theo số liệu của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted) được nêu tại cuộc đối thoại, tỷ lệ hồ sơ của các nhà khoa học dưới 40 tuổi trong chương trình nghiên cứu cơ bản tăng từ 31% năm 2024 lên 46% năm 2025 và 67% năm 2026. Những con số này cho thấy sự tham gia ngày càng rõ nét của lực lượng nghiên cứu trẻ trong các hoạt động khoa học.
Tuy nhiên, việc thu hút người trẻ vào nghiên cứu mới là một phần của yêu cầu phát triển. Điều quan trọng tiếp theo là tạo điều kiện để các nhà khoa học có thể theo đuổi ý tưởng, tham gia những nhiệm vụ có tính ứng dụng và từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào đời sống.
Một hướng tiếp cận được Bộ Khoa học và Công nghệ đề cập là chương trình thí điểm triển khai công nghệ AI tại doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, với mức hỗ trợ lên tới 3 tỷ đồng. Chương trình tạo cơ hội để nhân lực trẻ trong lĩnh vực AI phối hợp với doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ nhằm cải thiện năng suất và chất lượng hoạt động. Thời gian thí điểm là một năm; việc tiếp tục triển khai lâu dài sẽ phụ thuộc vào hiệu quả thực tế.
Hướng đi này mở ra khả năng kết nối giữa người có chuyên môn công nghệ với nhu cầu của doanh nghiệp. Thay vì chỉ phát triển các giải pháp trong phạm vi nghiên cứu, người trẻ có cơ hội tham gia xử lý những vấn đề cụ thể trong sản xuất, kinh doanh, qua đó kiểm chứng tính hữu ích và khả năng ứng dụng của công nghệ.
Tại cuộc đối thoại, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh việc theo đuổi các vấn đề lớn cần bắt đầu từ những câu hỏi nhỏ, nhưng phải kiên trì nghiên cứu đến cùng. Ông gợi mở một số yêu cầu đối với người trẻ, gồm có tầm nhìn về công nghệ tương lai, tư duy cởi mở, quá trình rèn luyện nghiêm túc, xây dựng mạng lưới kết nối và kế hoạch hành động cụ thể.
Những định hướng này cho thấy đổi mới sáng tạo không chỉ bắt nguồn từ ý tưởng mà còn đòi hỏi quá trình tích lũy kiến thức, thực hành và hợp tác. Một ý tưởng chỉ có thể tạo ra giá trị khi được kiểm chứng, phát triển thành giải pháp và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc phát huy vai trò của thanh niên vì vậy cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Người trẻ phải chủ động học tập, nghiên cứu, làm chủ công nghệ và dám thử sức với những vấn đề mới; đồng thời, các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cần tạo môi trường thuận lợi để những nỗ lực đó có cơ hội phát triển.
Từ giảng đường đến phòng thí nghiệm, từ ý tưởng nghiên cứu đến ứng dụng trong doanh nghiệp, mỗi bước chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn đều góp phần phát huy nguồn lực con người trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi năng lực, khát vọng cống hiến của người trẻ được kết nối với cơ chế phù hợp và những bài toán cụ thể của đất nước, tinh thần đổi mới sáng tạo mới có thể được chuyển thành những kết quả thiết thực./.
