Việt Nam không chỉ hướng tới thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất mà còn đặt mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Việt Nam đang thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ. Cùng với phát huy nguồn lực trong nước, mở rộng hợp tác quốc tế đang trở thành hướng đi quan trọng để tiếp cận tri thức tiên tiến, phát triển công nghệ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
*Chuyển biến về chất trong phát triển năng lực số
Theo kết quả của Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 (WDAIR 2026) do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD), Thụy Sĩ thực hiện, ngay trong lần đầu chính thức tham gia WDAIR 2026, Việt Nam đạt vị trí thứ 37 trong số 70 nền kinh tế với 78,09 điểm, nằm trong nhóm 50 nền kinh tế đứng đầu.
Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ 3 trong 6 nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá gồm: Singapore, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines. Đây là kết quả tích cực, thể hiện bước tiến trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đặc biệt là những nỗ lực phát triển hạ tầng số, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức quản trị.
Bên cạnh thứ hạng tổng thể, Việt Nam cũng đạt thứ hạng đáng chú ý ở các nội dung thành phần, gồm thứ 13 về Ứng dụng AI, thứ 15 về Quản trị số và AI, thứ 21 ở nhóm Hiệu quả. Các kết quả này cho thấy những điểm mạnh của Việt Nam trong ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và quản trị số so với các nền kinh tế tham gia đánh giá.
Tại buổi lễ công bố kết quả do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 11/11, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương liên quan nghiên cứu đầy đủ phương pháp luận mới của IMD, phân tích theo từng nhóm yếu tố, nhóm thành phần và chỉ tiêu; phân biệt dữ liệu thống kê với kết quả khảo sát, xác định đúng nguyên nhân của các điểm mạnh, đặc biệt là những chỉ số còn hạn chế. Trên cơ sở đó, Bộ đề xuất nhiệm vụ và giải pháp có trọng tâm, rõ cơ quan chịu trách nhiệm, sản phẩm đầu ra và cơ chế đánh giá định kỳ; ưu tiên các vấn đề về chất lượng thể chế, hiệu quả dịch vụ công, hạ tầng, nhân lực và chi phí ứng dụng AI.
Kết quả xếp hạng WDAIR 2026 cho thấy những bước tiến của Việt Nam trong phát triển hạ tầng số, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Từ đó đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, khắc phục các hạn chế trong nước, tranh thủ hiệu quả tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực từ các đối tác quốc tế để nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ.
*Mở rộng hợp tác quốc tế tạo động lực phát triển công nghiệp chiến lược
Nghị quyết số 57-NQ-TW đặt ra yêu cầu phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ và khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược; trong đó trí tuệ nhân tạo (A) và bán dẫn thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển. Việt Nam không chỉ hướng tới thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất mà còn đặt mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hợp tác với Hàn Quốc trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và robot cho thấy định hướng chuyển từ kết nối, thu hút đầu tư sang hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực và ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.
Tại Hội nghị AI – Bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc lần thứ nhất (VKAISS 2026) với chủ đề “ONE VISION – NEW HORIZONS” (Chung tầm nhìn – Mở chân trời mới) diễn ra ngày 12/11, các doanh nghiệp, hiệp hội và cơ sở đào tạo hai nước đã ký 8 thỏa thuận hợp tác về kết nối doanh nghiệp, chuỗi cung ứng, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.
Trước đó, ngày 11/11, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Viện Thúc đẩy Công nghiệp Robot Hàn Quốc (KIRIA) ký Biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp robot. Theo nội dung thỏa thuận, hai bên thống nhất thiết lập khuôn khổ hợp tác trên cơ sở phát huy năng lực, thế mạnh và mạng lưới kết nối trong lĩnh vực công nghiệp, học thuật, nghiên cứu và phát triển. Trọng tâm hợp tác hướng đến trao đổi công nghệ, triển khai các mô hình trình diễn thực tế, kết nối doanh nghiệp, phát triển năng lực chuyên môn và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác quốc tế trong ngành robot.
Một trong những nội dung hợp tác đáng chú ý là nghiên cứu khả năng thành lập Trung tâm Công nghiệp Robot tiên tiến Việt Nam – Hàn Quốc tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Đồng thời, hai bên hướng đến xây dựng cơ chế phối hợp giữa hai bên tại Việt Nam, tạo nền tảng kết nối các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ robot. Hợp tác còn hướng tới kết nối hệ sinh thái doanh nghiệp robot hai nước, thúc đẩy nghiên cứu chung, thương mại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo, thực tập, học bổng kỹ thuật.
Bên cạnh hợp tác với Hàn Quốc, Việt Nam duy trì và phát huy các mô hình hợp tác khoa học, công nghệ lâu dài với Liên bang Nga. Với nền tảng hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga, đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản cùng những kết quả nghiên cứu đã được kiểm chứng trong thực tiễn, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga có cơ sở để tiếp tục phát huy vai trò của một tổ chức khoa học và công nghệ đa ngành, đóng góp thiết thực vào nhiệm vụ quốc phòng, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển đất nước.
Trên bốn hướng nghiên cứu chủ đạo gồm vật liệu học nhiệt đới, sinh thái nhiệt đới, y sinh nhiệt đới và công nghệ sinh học, Trung tâm đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Thiếu tướng Đặng Hồng Triển, Tổng giám đốc Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga cho biết, riêng từ năm 2020 đến nay, đơn vị chủ trì hơn 250 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp, trong đó có hơn 50 đề tài cấp quốc gia và cấp Bộ Quốc phòng. Có 32 sản phẩm, công nghệ do Trung tâm nghiên cứu, phát triển được đưa vào trang bị hoặc ứng dụng trong thực tiễn; hơn 600 bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; hơn 80 tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn cơ sở được ban hành và 15 văn bằng sở hữu trí tuệ được cấp hoặc chấp nhận đơn hợp lệ.
Đặc biệt, Phòng xét nghiệm phòng, chống dịch bệnh khánh thành tháng 9/2026 mở thêm điều kiện để chuyên gia hai nước phối hợp nghiên cứu, giám sát tác nhân gây bệnh, phát triển thuốc và vaccine, góp phần nâng cao năng lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Kết quả xếp hạng WDAIR 2026 cùng những chương trình hợp tác khoa học, công nghệ với các đối tác quốc tế cho thấy Việt Nam đang từng bước củng cố nền tảng phát triển và năng lực hội nhập công nghệ. Thứ hạng quốc tế không chỉ là sự ghi nhận những kết quả đã đạt được mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện hạ tầng, thể chế, nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo. Kết hợp hiệu quả nguồn lực trong nước với tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế, chuyển các cam kết hợp tác thành sản phẩm và năng lực công nghệ cụ thể sẽ góp phần đưa khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển, đáp ứng mục tiêu đột phá theo Nghị quyết số 57-NQ/TW./.
