Cần Thơ đẩy mạnh chuyển đổi số ngành thủy sản: Tạo lực đẩy mới cho chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh
Ngành thủy sản thành phố Cần Thơ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp đưa công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý vùng nuôi, quan trắc môi trường và truy xuất nguồn gốc, hướng tới phát triển bền vững.
Với tổng diện tích nuôi trồng thủy sản lên tới 96.500 ha và sản lượng hằng năm đạt trên 737.000 tấn, thành phố Cần Thơ đang khẳng định vai trò là một trong những trung tâm thủy sản trọng điểm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành thủy sản thành phố đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp căn cơ, đưa công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý vùng nuôi, quan trắc môi trường và truy xuất nguồn gốc, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ hướng tới phát triển bền vững.
Theo ông Đồ Văn Thừa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ, ngành nuôi trồng thủy sản trên địa bàn có quy mô rất lớn với sự góp mặt của các đối tượng nuôi chủ lực như cá tra và tôm, bên cạnh các loài thủy đặc sản có giá trị kinh tế cao như cá thác lát, tôm càng xanh, lươn. Cụ thể, diện tích nuôi cá tra đạt 838,3 ha với 348 hộ nuôi (khoảng 1.198 ao), mang lại sản lượng 256.900 tấn; trong khi đó diện tích nuôi tôm đạt khoảng 51.000 ha với hơn 38.000 hộ nuôi, gồm tôm sú (24.590 tấn) và tôm thẻ chân trắng (215.270 tấn). Đặc biệt, diện tích nuôi đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP và tương đương đã vượt 2.370 ha với sản lượng gần 126.650 tấn, minh chứng cho nỗ lực không ngừng của địa phương trong việc nâng cao chất lượng nông sản.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu khắt khe về minh bạch hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, công tác quản lý nhà nước đối với ngành hàng này đang đối mặt với không ít thách thức. Việc thu thập, tổng hợp số liệu từ 103 xã, phường theo phương thức truyền thống trước đây thường có độ trễ lớn, gây áp lực không nhỏ cho công tác điều hành và dự báo thị trường.
Cần Thơ xác định "số hóa" là đưa các giấy tờ, giấy chứng nhận, nhật ký ao nuôi lên hệ thống lưu trữ dạng số, còn "chuyển đổi số" là bước tiến cao hơn khi ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo để tự động phân tích dữ liệu, cảnh báo sớm và hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý cũng như người nuôi. Cụ thể hóa định hướng chiến lược đó, trong năm 2026, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Cần Thơ đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị công nghệ triển khai hiệu quả hai nhiệm vụ trọng tâm.
Theo ông Phạm Quang Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Cần Thơ, nhiệm vụ thứ nhất là xây dựng bản đồ số ứng dụng trong quản lý nuôi trồng và khai thác thủy sản (Farmext GIS Cần Thơ). Cán bộ chuyên môn đã trực tiếp xuống các hộ dân tại các vùng nuôi tập trung quy mô lớn để ghi nhận tọa độ GPS và số hóa thông tin.
Đến nay, hệ thống đã cập nhật bản đồ số cho 248/348 cơ sở nuôi cá tra thương phẩm (đạt tỷ lệ 71,2%), qua đó trực quan hóa diện tích, mật độ vùng nuôi, tạo nền tảng vững chắc để phục vụ công tác quản lý mã số cơ sở nuôi và truy xuất nguồn gốc.
Nhiệm vụ thứ hai mang tính đột phá là ứng dụng số hóa và AI trong quan trắc môi trường nước. Thay vì phương pháp thủ công truyền thống phải đi lấy mẫu định kỳ tại 38 điểm quan trắc với hàng chục chỉ tiêu phức tạp, dự án đã tiến hành số hóa toàn bộ dữ liệu và thử nghiệm cập nhật 6 chỉ tiêu thủy lý hóa cốt lõi gồm nhiệt độ, độ mặn, pH, oxy hòa tan, độ kiềm và độ trong.
Những bước tiến này có được nhờ sự đồng hành hiệu quả của mô hình hợp tác công – tư thử nghiệm ứng dụng chuyển đổi số được ký kết giữa Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Cần Thơ và Công ty Cổ phần Tép Bạc.
Theo ông Trần Duy Phong, Giám đốc Công ty Cổ phần Tép Bạc, ngành thủy sản hiện không thiếu dữ liệu, nhưng dữ liệu giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người nuôi còn rời rạc, có độ trễ lớn và chưa được khai thác hiệu quả. Để giải bài toán này, Tép Bạc định vị vai trò là một "đường ống kết nối" từ khâu sản xuất đến quản lý, chuẩn hóa dữ liệu vùng nuôi để biến thông tin thành các cảnh báo và quyết định kịp thời.
Thông qua việc tích hợp các tính năng thông minh như nhận diện bảng quan trắc bằng AI, tự động bóc tách thông tin hồ sơ chứng nhận từ hình ảnh hoặc file PDF, hệ thống đã giúp giảm tới 90% thao tác nhập liệu thủ công, hạn chế tối đa sai sót và rút ngắn thời gian công bố kết quả. Khi các chỉ số môi trường như pH hay oxy hòa tan vượt ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ tự động phát ra các cảnh báo trực quan kèm theo khuyến nghị cụ thể về cách xử lý ao nuôi hay thời điểm thả giống, giúp người dân chủ động phòng tránh rủi ro dịch bệnh và tối ưu hóa chi phí sản xuất.
Dù đạt được những kết quả khả quan bước đầu, quá trình chuyển đổi số tại Cần Thơ cũng ghi nhận một số khó khăn nhất định như dữ liệu mã số nuôi mới chưa đầy đủ tọa độ ranh giới chi tiết hay tâm lý e ngại trước công nghệ mới của một bộ phận người nuôi.
Tuy nhiên, với quyết tâm chính trị cao và việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an ninh mạng, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành số hóa toàn diện không chỉ đối với cá tra và 38.000 cơ sở nuôi tôm mà còn mở rộng ra toàn bộ các lĩnh vực sản xuất giống, thức ăn chăn nuôi và vật tư nông nghiệp trên địa bàn.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn và thúc đẩy ngành tôm phát triển bền vững, bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường 4 nhóm giải pháp trọng tâm: sớm ban hành khung pháp lý về dữ liệu số thủy sản và công nhận hồ sơ, nhật ký ao nuôi điện tử; tham mưu Chính phủ ban hành cơ chế tín dụng đặc thù ưu đãi lãi suất; chủ trì xây dựng bản đồ số vùng nuôi thống nhất toàn quốc có phân quyền quản lý liên thông; và triển khai các chương trình nghiên cứu chuyên sâu về di truyền phân tử để tạo dòng tôm thẻ chân trắng kháng bệnh, giảm rủi ro cho người nuôi.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ tại Cần Thơ không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, minh bạch hóa dữ liệu toàn chuỗi mà còn hiện thực hóa triết lý phát triển lấy người nông dân làm trung tâm; góp thiết thực vào sự tăng trưởng chung của kinh tế nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng hiện đại, xanh, thông minh và bền vững trong giai đoạn mới. /.



