Bảo tồn giá trị truyền thống bằng công nghệ, đưa sản phẩm chính gốc đến gần hơn với người tiêu dùng và từng bước biến làng nghề thành điểm đến trải nghiệm hiện đại, hấp dẫn của Thủ đô
Với 1.300 làng nghề, Hà Nội là địa phương sở hữu làng nghề lớn nhất cả nước. Trong xu thế công nghệ số, thành phố đang tập trung thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm và phát triển du lịch làng nghề
* Từ làng nghề nghìn năm đến "điểm đến số"
Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc có hơn 1.000 năm lịch sử, gắn với thương hiệu "Lụa Hà Đông". Năm 2023, nghề dệt lụa Vạn Phúc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; năm 2024 được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là Làng nghề thủ công thế giới. Năm 2026, UBND thành phố Hà Nội công nhận Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc - Hà Đông là điểm du lịch. Từ năm 2021 đến nay, Vạn Phúc đón trên 454.000 lượt khách, trong đó hơn 181.000 lượt khách quốc tế.
Tuy nhiên, thời gian lưu trú của khách hiện chủ yếu dưới 2 giờ, theo mô hình "đến - xem - mua - rời đi". Trong khi 100% cơ sở kinh doanh đã áp dụng thanh toán số, hóa đơn điện tử và POS, mới có một cơ sở có website và gian hàng trực tuyến; tỷ lệ sản phẩm có mã QR truy xuất nguồn gốc còn dưới 5%.
Các nghệ nhân làng nghề cho rằng, Vạn Phúc đang đối mặt với ba điểm nghẽn lớn. Đó là sản phẩm du lịch chưa đủ sức hấp dẫn để giữ chân du khách lâu hơn, đặc biệt chưa khai thác tốt các hoạt động trải nghiệm vào buổi tối. Thứ hai nhiều mẫu hoa văn do nghệ nhân sáng tạo có nguy cơ bị sao chép, sau đó được sản xuất công nghiệp nhanh hơn, giá thành thấp hơn và quay lại cạnh tranh với sản phẩm chính gốc của làng nghề. Thứ ba là các nghệ nhân mong muốn có một nền tảng đủ mạnh, tập trung, có cơ chế xác thực để các hộ sản xuất trong làng đều có thể đưa sản phẩm lên quảng bá, kinh doanh; đồng thời từng bước khai thác hiệu quả các hình thức bán hàng trực tuyến, livestream.
Từ những yêu cầu thực tiễn trên, UBND phường Hà Đông đề xuất lựa chọn Vạn Phúc làm mô hình thí điểm cấp thành phố về "làng nghề sáng tạo và điểm đến số", ứng dụng khoa học, công nghệ, dữ liệu và thương mại điện tử để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, bảo vệ giá trị sáng tạo và phát triển du lịch.
Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ từ sản xuất đến thương mại và du lịch. Trước mắt có thể xây dựng bản đồ số, hồ sơ số cho khoảng 120-135 cơ sở; số hóa hoa văn; nghiên cứu ứng dụng cảm biến giám sát máy và kiểm soát lỗi; xây dựng hộ chiếu số, truy xuất nguồn gốc cho 300-500 sản phẩm cao cấp tại 20-30 cơ sở thí điểm.
Trong lĩnh vực thương mại, một số giải pháp được đề xuất gồm xây dựng "Vạn Phúc Digital Marketplace và AI Marketing", hỗ trợ 30-50 cơ sở hình thành gian hàng số, bán hàng đa kênh, nội dung đa ngôn ngữ; định danh, xác thực sản phẩm; ứng dụng phần mềm quản lý bán hàng, kho và doanh thu.
Đối với du lịch, các doanh nghiệp công nghệ đề xuất xây dựng bảo tàng số 3D, không gian số 3D, Digital Passport và AI Guide; đồng thời xây dựng tuyến trải nghiệm du lịch số dài 60-90 phút và không gian đổi mới sáng tạo dùng chung tại Bảo tàng làng nghề dệt lụa Vạn Phúc hoặc Trung tâm công nghiệp văn hóa Nhuệ Giang.
Các giải pháp số hóa, định danh và xác thực sản phẩm cũng được kỳ vọng hỗ trợ nhận diện hàng chính gốc, góp phần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với hoa văn, mẫu thiết kế và nâng cao giá trị thương hiệu "Lụa Vạn Phúc".
UBND phường Hà Đông đề xuất chương trình thí điểm 100 ngày với 5 sản phẩm đầu ra: hoàn thành bản đồ số và hồ sơ cho 120-135 cơ sở; cấp hộ chiếu số cho 300-500 sản phẩm cao cấp tại 20-30 cơ sở; hỗ trợ 30-50 cơ sở có gian hàng số mang thương hiệu chung "Vạn Phúc Silk"; hoàn thiện một tuyến trải nghiệm du lịch số; đồng thời ra mắt tối thiểu 10 mẫu thiết kế lụa mới có sự tham gia của nghệ nhân và nhà thiết kế.
* Đưa Chuyên Mỹ trở thành làng nghề xanh, số và thông minh
Xã Chuyên Mỹ hiện có 35 làng nghề, làng có nghề và nhiều vùng sản xuất chuyên biệt, trong đó 18 làng đã được UBND thành phố công nhận. Các làng nghề trên địa bàn tập trung nhiều ngành nghề truyền thống như khảm trai - sơn mài, may mặc, giày da, mộc mỹ nghệ.
Theo UBND xã Chuyên Mỹ, toàn xã có khoảng 5.600 cơ sở, hộ sản xuất kinh doanh, tạo việc làm thường xuyên và thu hút hàng nghìn lao động ngoài địa phương. Chuyên Mỹ có 44 nghệ nhân được công nhận và 55 sản phẩm OCOP đạt hạng 3 và 4 sao.
Đáng chú ý, nghề khảm trai - sơn mài Chuyên Mỹ đã được công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Trên địa bàn xã hiện có 3 điểm du lịch làng nghề được thành phố công nhận gồm Làng nghề may Vân Từ, Khảm trai - Sơn mài Chuyên Mỹ và Giày da Phú Yên.
Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thuỳ Hương chia sẻ, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển làng nghề đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, môi trường là một trong những điểm nghẽn cấp thiết. Tại làng nghề Sơn mài Bối Khê phát sinh bụi mịn, khí thải, mùi sơn, hơi dung môi trong quá trình sơn và hoàn thiện sản phẩm; khu vực sản xuất nguyên liệu tại làng nghề Khảm trai Chuôn Thượng phát sinh nước thải, bụi thải. Các hoạt động may mặc, giày da cũng phát sinh lượng lớn vải vụn, da vụn và các loại phế liệu.
UBND xã Chuyên Mỹ đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ khảo sát, đánh giá hiện trạng công nghệ sản xuất; nghiên cứu, lựa chọn và chuyển giao các công nghệ, thiết bị tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và phù hợp với quy mô hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp làng nghề. Xã cũng đề nghị hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ xử lý bụi, khí thải, hơi dung môi, nước thải và chất thải rắn, hướng tới mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn.
Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đề xuất kết nối doanh nghiệp công nghệ triển khai các giải pháp số phù hợp với hộ kinh doanh làng nghề trong tháng 9-2026. Công ty cổ phần Phần mềm Effect đề xuất xây dựng "Làng nghề Chuyên Mỹ Online", đưa các hộ, cơ sở và sản phẩm lên không gian số chung; Công ty Cổ phần YooTek Holdings đề xuất bảo tàng số 3D, Digital Twin, số hóa sản phẩm, tư liệu bằng 3D/VR360, Digital Passport và AI Guide, trước mắt thí điểm với 10-20 hộ.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang nhấn mạnh, mục tiêu đưa các sản phẩm làng nghề vươn ra và định vị vững chắc trên thị trường quốc tế, đồng thời xây dựng Chuyên Mỹ trở thành điểm đến đáng sống, đáng kinh doanh và là nơi du khách muốn lưu lại, theo tinh thần phát triển kinh tế số.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị xã Chuyên Mỹ xây dựng một đề án tổng thể về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số với tầm nhìn 5-10 năm, trong đó tri thức trở thành nền tảng để phát triển làng nghề xanh, số và thông minh.
"Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục đồng hành cùng địa phương và mời các chuyên gia, nhà khoa học tham gia các hội thảo, tọa đàm để xây dựng thành công đề án này, đưa Chuyên Mỹ trở thành mô hình làng nghề truyền thống hiện đại, xanh, số và thông minh", ông Cù Ngọc Trang nhấn mạnh.
Bí thư Đảng ủy xã Chuyên Mỹ Nguyễn Hữu Chi khẳng định, xã đặc biệt quan tâm phát triển làng nghề. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất hiện vẫn còn manh mún, tự phát, thiếu tính đồng bộ. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hoàn thiện các bước để thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo, đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Sở, các chuyên gia và doanh nghiệp trong quá trình triển khai các giải pháp phát triển làng nghề.
Qua mô hình triển khai tại làng nghề Vạn Phúc và Chuyên Mỹ, Hà Nội hướng tới một cách tiếp cận mới trong phát triển làng nghề: Bảo tồn giá trị truyền thống bằng công nghệ, đưa sản phẩm chính gốc đến gần hơn với người tiêu dùng và từng bước biến làng nghề thành điểm đến trải nghiệm hiện đại, hấp dẫn của Thủ đô./.
