Khoa học - Sáng tạo

Làm chủ AI, nâng giá trị tài sản trí tuệ văn hóa Việt Nam

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang rút ngắn thời gian sản xuất phim, thiết kế và nội dung số, đồng thời đặt doanh nghiệp sáng tạo Việt Nam trước yêu cầu phát triển sản phẩm có bản quyền và dấu ấn riêng.

Giáo sư Rick Benne, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam.
Ảnh: PV

Trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, ứng dụng AI gắn với đào tạo nhân lực, phát triển dữ liệu văn hóa Việt Nam và khai thác tài sản trí tuệ là một hướng nâng cao giá trị gia tăng cho ngành công nghiệp sáng tạo.

*Đào tạo năng lực làm chủ công cụ

Tại Hội thảo khoa học quốc tế thường niên lần thứ hai về truyền thông và công nghiệp sáng tạo (ICCCI 2026) diễn ra ngày 18/11, do Trường Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) tổ chức, với sự tham gia của 35 cơ sở giáo dục đại học trong nước và quốc tế, các nhà nghiên cứu và chuyên gia nhấn mạnh: AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, trong khi tư duy độc lập và tài sản trí tuệ văn hóa bản địa mới là chìa khóa tạo nên sức cạnh tranh bền vững.

Giáo sư Rick Benne, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam cho biết: AI giúp người làm nghề xử lý nhiều công đoạn nhanh hơn, song công cụ tái tạo các mẫu phổ biến có thể khiến sản phẩm trở nên giống nhau. Ông liên hệ với thập niên 1990, khi việc sử dụng các phần mềm như Photoshop và Illustrator từng khiến nhiều thiết kế trên thế giới có hình thức tương đồng. Vì vậy, dùng AI vì nó giúp công việc dễ dàng hơn nhưng hãy dùng một cách phản biện, sáng tạo và đẩy nó vượt qua giới hạn.

Khi AI có thể tạo hình ảnh, âm thanh và nội dung trong thời gian ngắn, sản phẩm hoàn chỉnh chỉ phản ánh một phần năng lực của người thực hiện. Tiến sĩ Ross Williams, Trưởng Bộ môn Sản xuất phim và Truyền thông, Khoa Truyền thông và Sáng tạo, Trường Đại học Anh quốc Việt Nam cho biết, giảng viên tại trường chú trọng thiết kế đề tài đòi hỏi sinh viên tư duy độc lập và đánh giá cả quá trình thực hiện. Qua cách sinh viên hình thành ý tưởng, lựa chọn phương pháp và chỉnh sửa sản phẩm, giảng viên có thể đánh giá khả năng kiểm soát công cụ, thẩm định kết quả và giải thích các quyết định sáng tạo.

Trong thiết kế và điện ảnh, giảng viên cao cấp Scott Cooper (BUV) cho biết, AI có thể hỗ trợ phác thảo ý tưởng, thử nghiệm chất liệu, ánh sáng và hình ảnh ba chiều. Người làm nghề có thể bắt đầu bằng thử nghiệm thủ công, sau đó dùng AI để khảo sát các phương án và trực tiếp tinh chỉnh sản phẩm. Quá trình này đòi hỏi người thiết kế xem xét nguồn dữ liệu huấn luyện, mức độ phù hợp với bối cảnh văn hóa và nguy cơ xâm phạm quyền của nghệ sĩ khác, đồng thời xác định rõ trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng.

Từ góc độ dữ liệu, Tiến sĩ Vũ Thị Kim Hoa, đại diện nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội lưu ý các mô hình AI có dữ liệu huấn luyện thiên về bối cảnh phương Tây có thể diễn giải sai sắc thái tiếng Việt, tác phẩm văn học hoặc tri thức bản địa. Nhóm đề xuất cơ quan báo chí, viện nghiên cứu và trường đại học cùng xây dựng kho dữ liệu báo chí, văn hóa Việt Nam đã được xác thực để phát triển các mô hình phù hợp với bối cảnh trong nước. Con người cần tham gia kiểm soát dữ liệu, thẩm định kết quả và chịu trách nhiệm về nội dung được sử dụng.

*Phát triển sản phẩm sáng tạo có bản quyền

Theo ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Le Group of Companies, truyện kể, nghề thủ công, ẩm thực và tri thức địa phương là nguồn chất liệu phong phú cho công nghiệp sáng tạo. Những sản phẩm như trò chơi Thần Trùng, Phở Anh Hai hay tranh lụa của Vụn Art cho thấy chất liệu Việt Nam có thể tạo sức hút khi được thể hiện bằng hình thức đương đại. Để khai thác lâu dài, mỗi dự án cần phát triển câu chuyện, nhân vật và dấu hiệu nhận diện, đồng thời xác lập quyền sở hữu, cơ chế phân chia lợi ích và phương án đưa sản phẩm ra thị trường.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Le Group of Companies.
Ảnh: PV

Ông Lê Quốc Vinh chia sẻ, một câu chuyện có thể được phát triển thành trò chơi, phim hoạt hình hoặc nội dung truyền hình khi quyền khai thác và phương án sản xuất được tính đến ngay từ đầu. Doanh thu từ bản quyền và các sản phẩm chuyển thể có thể tạo nguồn lực tái đầu tư cho sáng tạo và bảo tồn chất liệu văn hóa làm nên bản sắc của sản phẩm.

Bài toán này thể hiện rõ trong ngành hoạt hình. Ông Roland Vongphasouk, Giám đốc Studio Xilam Vietnam nhận định, khi AI giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí sản xuất, lợi thế về chi phí nhân công của các xưởng nhận gia công sẽ thu hẹp. Để giữ phần giá trị lớn hơn trong chuỗi sản xuất, các studio Việt Nam cần từng bước tham gia sản xuất, đồng sản xuất, phát triển câu chuyện và nhân vật do mình sở hữu, đồng thời mở rộng mạng lưới phân phối.

Theo ông Roland Vongphasouk, quá trình chuyển dịch này đòi hỏi trường đại học và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ hơn trong đào tạo. Bên cạnh việc tiếp cận công nghệ sản xuất, người học cần được rèn luyện các kỹ năng nền tảng như hội họa, tư duy hình ảnh và nghệ thuật kể chuyện. Doanh nghiệp cũng cần tạo điều kiện để nghệ sĩ giàu kinh nghiệm gắn bó với nghề và hướng dẫn thế hệ kế cận.

Trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, hiệu quả ứng dụng AI vào công nghiệp sáng tạo có thể được nhìn nhận qua chất lượng sản phẩm, khả năng làm chủ dữ liệu và phần giá trị doanh nghiệp Việt Nam giữ được từ bản quyền. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp tái đầu tư, phát triển sản phẩm mới từ chất liệu văn hóa Việt Nam và từng bước mở rộng thị trường./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm