Thành phố đang xây dựng thêm các chính sách lớn để thúc đẩy công nghiệp công nghệ số và bán dẫn, tập trung hỗ trợ đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, sản xuất phụ trợ và các dự án trọng điểm.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh xác định chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc đầu tư chiều sâu cho nghiên cứu phát triển, các ngành công nghệ chiến lược và thể chế đổi mới sáng tạo được xem là trụ cột quan trọng để hình thành năng lực cạnh tranh mới.
*Đầu tư mạnh cho khoa học và công nghệ
Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng Chương trình nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2030 để đáp ứng yêu cầu phát triển. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng chi xã hội cho nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt 2-3% GRDP, trong đó kinh phí từ xã hội chiếm trên 60%; mỗi năm có ít nhất 40 công trình khoa học và công nghệ cấp thành phố được nghiệm thu, triển khai tối thiểu 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ mới.
Thành phố phấn đấu nâng tỷ lệ kết quả khoa học và công nghệ được ứng dụng vào thực tiễn sau 12 tháng đạt từ 60% trở lên; tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng kết quả nghiên cứu từ viện, trường đạt từ 25% trở lên. Thành phố đặt mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP đạt 60%; hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu ứng dụng, đổi mới sáng tạo tiệm cận trình độ quốc tế trong các lĩnh vực trọng tâm. Những chỉ tiêu này cho thấy quyết tâm đầu tư chiều sâu cho năng lực cạnh tranh dài hạn của Thành phố.
Để đạt các mục tiêu nêu trên, Thành phố định hướng tập trung triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm mang tính liên ngành, trung vào phát triển một số công nghệ chiến lược, nền tảng lõi và sản phẩm công nghệ mũi nhọn. Trước hết là nhóm chương trình về chuyển đổi số và đô thị thông minh, nhằm hình thành các nền tảng số dùng chung, mô hình quản trị theo dữ liệu, giải pháp an ninh mạng, sản phẩm số.
Ở lĩnh vực công nghệ công nghiệp và sản xuất thông minh, trọng tâm là nghiên cứu thiết kế, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn; chip AI, chip IoT; robot công nghiệp, robot tự hành, thiết bị không người lái, logistics thông minh, dây chuyền chế biến tiên tiến, công nghệ năng lượng mới, vật liệu tiên tiến và nền tảng số cho sản xuất. Đây là hướng đi nhằm từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, nâng tỷ lệ nội địa hóa và đưa doanh nghiệp Thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đối với y tế và chăm sóc sức khỏe, Thành phố tập trung phát triển và làm chủ các công nghệ y sinh, dược học, y tế số, y học chính xác, y học cá thể hóa, công nghệ gen, thiết bị y tế thông minh, AI trong chẩn đoán hình ảnh và phân tích dữ liệu y khoa. Mục tiêu là góp phần nâng cao năng lực hệ thống y tế Thành phố theo hướng chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.
Trong lĩnh vực nông nghiệp đô thị, Thành phố tập trung phát triển và ứng dụng các giải pháp khoa học - công nghệ tiên tiến, hiện đại một cách phù hợp nông nghiệp đô thị nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, giảm ô nhiễm môi trường và phát triển bền vững.
Chương trình về vận hành đô thị hiện đại và thích ứng biến đổi khí hậu tập trung vào chống ngập, kiểm soát triều cường, quản lý chất thải, giám sát môi trường, quản lý năng lượng, giao thông xanh, logistics đô thị và mô hình bản sao số phục vụ mô phỏng, dự báo và điều hành theo thời gian thực. Đây là nhóm nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng với một siêu đô thị đang chịu áp lực lớn về hạ tầng và môi trường.
Không chỉ chú trọng khoa học kỹ thuật, Thành phố chú trọng chương trình nghiên cứu, ứng dụng cho khoa học xã hội và nhân văn phục vụ quản trị siêu đô thị. Theo các chuyên gia, những thách thức của Thành phố không thể giải quyết chỉ bằng công nghệ, mà cần cả thể chế phù hợp, quản trị bao trùm, nâng cao năng lực thực thi chính sách, minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy người dân làm trung tâm.
*Thúc đẩy hợp tác ba nhà
Để các định hướng nghiên cứu đi vào thực chất, yếu tố quyết định là cơ chế phối hợp hiệu quả giữa ba nhà - Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Chương trình hợp tác giữa UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Thành phố giai đoạn 2022 - 2025 ghi nhận nhiều kết quả thiết thực. Với 45 nhiệm vụ và 54 nội dung hợp tác cụ thể, hai bên đã cùng giải quyết nhiều bài toán của Thành phố, từ phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực chất lượng cao đến hoàn thiện các cơ chế, chính sách mang tính đột phá.
Thông qua chương trình hợp tác, nhiều chương trình quan trọng đang được triển khai như Hệ thống hỏi - đáp hỗ trợ người dân trong giải quyết thủ tục hành chính, ứng dụng AI trong y tế và phát triển năng lực thiết kế vi mạch phục vụ thu hút đầu tư. Các nghiên cứu về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các báo cáo phân tích kinh tế vĩ mô do Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện đã cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác điều hành và hoạch định chính sách của Thành phố.
Trên cơ sở đó, UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Thành phố tiếp tục ký kết chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030. Thành phố đặt hàng Đại học Quốc gia đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài cho các lĩnh vực mũi nhọn như vi mạch bán dẫn, AI, IoT, Blockchain, khoa học cơ bản, đường sắt đô thị và nhân sự cho trung tâm tài chính quốc tế.
Đại học Quốc gia Thành phố sẽ chủ trì nghiên cứu các công nghệ lõi phục vụ phát triển kinh tế số, tham gia xây dựng các khu thử nghiệm công nghệ để hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp. Về hạ tầng, hai bên thống nhất phát triển Khu đô thị Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng đô thị thông minh; đồng thời thiết lập Trung tâm tính toán tốc độ cao làm nền tảng hạ tầng số vững chắc cho nghiên cứu và đào tạo.
Cuối năm 2025, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã ra mắt Hội đồng Cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo và Trung tâm Đổi mới sáng tạo, đánh dấu bước đột phá trong việc hiện thực hóa mô hình hợp tác “3 nhà” trong thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ là hạt nhân điều phối, tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố với khu vực, quốc tế. Đây là một trong bốn mô hình trọng điểm của Đề án Phát triển mạng lưới Trung tâm Đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Theo định hướng phát triển, Trung tâm này được định hướng trở thành tổ hợp công nghệ sâu, tập trung vào công nghệ bán dẫn, vi điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và thúc đẩy hình thành doanh nghiệp spin-off từ kết quả nghiên cứu.
Còn Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc tế tại Khu Công nghệ cao đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu và sản xuất, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ. Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo Thành phố tiếp tục là đầu mối kết nối cộng đồng khởi nghiệp, cung cấp hạ tầng mềm, đào tạo, tư vấn và kết nối đầu tư theo chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, mô hình doanh nghiệp đầu tư (PPP) cũng được Thành phố khuyến khích với sự tham gia của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn tham gia xây dựng phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D và không gian thử nghiệm công nghệ.
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, Thành phố cũng đang thúc đẩy hợp tác ba nhà là điện tử, vi điện tử và bán dẫn – ngành giữ vai trò nền tảng trong quá trình chuyển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ và sáng tạo công nghệ. Theo các chuyên gia, dù đã có chuyển biến tích cực trong kết nối ba nhà trong lĩnh vực này nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế chính sách, sở hữu trí tuệ, nguồn lực tài chính và chất lượng nhân lực, cần được tháo gỡ đồng bộ.
Giải quyết điểm nghẽn đó, Thành phố đang xây dựng thêm các chính sách lớn để thúc đẩy công nghiệp công nghệ số và bán dẫn, tập trung hỗ trợ đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, sản xuất phụ trợ và các dự án trọng điểm. Cùng với cơ chế ưu đãi đầu tư, việc phát huy vai trò các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian kết nối được kỳ vọng sẽ hình thành hệ sinh thái bán dẫn đủ sức cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Với nền tảng đã có, cơ chế đột phá đang triển khai và việc đầu tư mạnh để nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực./. (Hết)
