Những kết quả trong phát triển hệ sinh thái, xây dựng các “hạt nhân” công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và đô thị thông minh đã tạo lực đẩy quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá trong giai đoạn mới.
Với vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Từ nền tảng vững chắc về hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cơ chế đột phá từ các Nghị quyết lớn đến chiến lược đầu tư dài hạn cho tiềm lực nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao, Thành phố đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Phóng viên TTXVN thực hiện chùm 3 bài viết về chủ đề "Thành phố Hồ Chí Minh định vị trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực" nhằm ghi nhận thành tựu, bước đi đột phá đang được triển khai và định hướng chiến lược để đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Nền tảng vững chắc
Với nhiều chương trình, giải pháp triển khai đồng bộ thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nền tảng vững chắc về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những kết quả trong phát triển hệ sinh thái, xây dựng các “hạt nhân” công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và đô thị thông minh đã tạo lực đẩy quan trọng để Thành phố bứt phá trong giai đoạn mới.
*Dẫn đầu cả nước về hệ sinh thái khoa học công nghệ
Năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp của Thành phố tiếp tục phát triển, nằm trong top 110 toàn cầu; quy tụ gần 50% startup và là cái nôi của 3 “kỳ lân” công nghệ của Việt Nam. Hiện Thành phố có 143 doanh nghiệp khoa học công nghệ, chiếm khoảng 20% cả nước; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp TFP vào GRDP đạt 59%, trong đó khoa học và công nghệ đóng góp 74% vào tăng trưởng TFP.
Đây là kết quả từ việc triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, nền tảng khoa học, công nghệ và đào tạo quy mô lớn tại Thành phố với hàng chục trường đại học, cao đẳng; hàng trăm tổ chức khoa học công nghệ, tổ chức trung gian hỗ trợ đổi mới sáng tạo, cùng nhiều phòng thí nghiệm hiện đại.
Từ nền tảng đó, Thành phố tiếp tục khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư công nghệ trong và ngoài nước. Năm 2025, lĩnh vực khoa học công nghệ thu hút gần 1,8 tỷ USD, chiếm 22% tổng vốn FDI với nhiều dự án lớn như G42 UAE, Viettel Data Center, CMC, SAP Labs cùng sự hiện diện của các tập đoàn NVIDIA, AMD, Intel. Kết quả này cho thấy sức hút ngày càng lớn của Thành phố đối với dòng vốn công nghệ toàn cầu.
Cùng với hệ sinh thái startup, Thành phố đã hình thành được các “hạt nhân” có vai trò dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, không chỉ trong thu hút đầu tư, mà còn thúc đẩy các hoạt động ươm tạo, thử nghiệm công nghệ mới và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong đó, với hơn 20 năm phát triển, Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh là hạt nhân đổi mới sáng tạo của Thành phố và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Khu đã hình thành hệ sinh thái công nghệ cao năng động, thu hút được nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Intel, Samsung, Nidec, Jabil, Sonion, Sanofi, Schneider Electric, cùng hơn 160 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký trên 12 tỷ USD. Đây cũng là nơi khởi nguồn những doanh nghiệp Việt Nam vươn ra quốc tế như FPT, CMC, Datalogic Việt Nam.
Năm 2025, giá trị sản xuất của Khu công nghệ cao Thành phố đạt khoảng 23 tỷ USD; tổng vốn đầu tư thu hút 416,5 triệu USD; tổng giá trị xuất khẩu 20,532 tỷ USD. Song song với thu hút đầu tư, Khu đã xây dựng các trung tâm nghiên cứu - triển khai, đào tạo và ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm “Make in Vietnam”.
Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Khu Công nghệ cao tiếp tục phát huy vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia, lan tỏa công nghệ và tri thức đến toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Trọng tâm là phát triển công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; lựa chọn các sản phẩm, công đoạn có giá trị gia tăng cao để tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Khu công nghệ cao không chỉ tạo ra sản phẩm hàm lượng công nghệ cao mà phải là nơi sáng tạo cung cấp công nghệ cho nền kinh tế để thực sự trở thành bệ phóng cho nền kinh tế tri thức của Việt Nam.
Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) - khu công nghệ thông tin tập trung đầu tiên của Việt Nam sau 25 năm phát triển đã thu hút 27 nhà đầu tư và hình thành cộng đồng hơn 120 doanh nghiệp công nghệ số, cung cấp hơn 650 sản phẩm, dịch vụ, giải pháp công nghệ cho thị trường trong nước và hơn 30 quốc gia. Chỉ với khoảng 200 tỷ đồng vốn đầu tư ban đầu từ ngân sách, khu đã thu hút hơn 6.600 tỷ đồng vốn xã hội, tương đương 1 đồng vốn nhà nước thu hút hơn 24 đồng vốn đầu tư. Không chỉ là nơi hội tụ doanh nghiệp công nghệ, Công viên còn hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và mạng lưới liên kết doanh nghiệp - nhà trường - viện nghiên cứu. Có 7 trường đại học, cơ sở đào tạo công nghệ tại đây mỗi năm cung cấp hơn 3.000 nhân lực công nghệ cho doanh nghiệp.
Ông Trần Hữu Dũng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Phát triển Công viên phần mềm Quang Trung cho biết, quá trình phát triển, đơn vị không chỉ là nơi tập trung các doanh nghiệp công nghệ mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Giai đoạn 2025 - 2030, Công viên đặt mục tiêu trở thành đơn vị chiến lược vận hành hạ tầng số của Thành phố, xây dựng và quản lý các trung tâm công nghệ tiên tiến; hướng đến phát triển theo mô hình đô thị khoa học, gắn với nghiên cứu - phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và sản xuất các sản phẩm - dịch vụ công nghệ cao, công nghệ lõi.
Bên cạnh các khu công nghệ tập trung, hệ thống đại học và nghiên cứu tiếp tục là trụ cột quan trọng cung cấp tri thức và nhân lực chất lượng cao cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố. Trong số hàng chục trường, viện tại Thành phố, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo quan trọng của cả nước. Với quy mô đào tạo hơn 90.000 sinh viên, khoảng 4.000 giảng viên, cùng hơn 3.000 công bố khoa học mỗi năm, đây là nguồn cung tri thức, nhân lực chất lượng cao và nhiều nhóm nghiên cứu mạnh cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.
*Chuyển đổi số và xây dựng đô thị thông minh
Đô thị thông minh đã trở thành xu thế phát triển tất yếu với yêu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân, nâng cao chất lượng đô thị, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số. Với mục tiêu vào nhóm 50 đô thị thông minh thế giới vào năm 2030, cùng yêu cầu quản trị siêu đô thị đa trung tâm, đa chức năng sau hợp nhất, Thành phố đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Những định hướng đó được xây dựng trên nền tảng hạ tầng số, dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến đã được hình thành trong giai đoạn 2018-2025. Thành phố sở hữu 12 trung tâm dữ liệu lớn và đang hình thành 4 siêu trung tâm dữ liệu; Trung tâm dữ liệu phục vụ chính quyền số đang vận hành 1.272 máy chủ; hệ thống camera giám sát và thiết bị cảm biến IoT đã được triển khai trên nhiều lĩnh vực. Kho dữ liệu dùng chung đã kết nối nhiều cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Từ nền tảng dữ liệu đó, nhiều mô hình điều hành và ứng dụng đô thị thông minh đã được triển khai trên thực tế, đưa vào vận hành như Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC ) – giai đoạn 1, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính điện tử, Bản đồ số với hơn 200 lớp dữ liệu GIS, Tổng đài liên thông khẩn cấp, Cổng tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân…; nhiều mô hình chuyên ngành phát huy hiệu quả trong giao thông, y tế, giáo dục, an ninh và quản lý đô thị.
Về chuyển đổi số, Thành phố tiếp tục duy trì nhóm dẫn đầu cả nước về Chỉ số chuyển đổi số; hoàn thành nhiều bước quan trọng trong hợp nhất hạ tầng số, vận hành các nền tảng số thiết yếu, cung cấp gần 2.000 dịch vụ công trực tuyến và thúc đẩy thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới.
Tuy nhiên, theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, với quy mô mới sau hợp nhất, Thành phố đang đối mặt với nhiều bài toán lớn về quản trị đô thị, giao thông, logistics, môi trường, an sinh xã hội và cung cấp dịch vụ công. Điều này đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số và khả năng giám sát theo thời gian thực. Giai đoạn 2026-2030, Thành phố đẩy mạnh ứng dụng AI, mô hình lớn, dữ liệu lớn, Digital Twin, phân tích dự báo để tối ưu hóa vận hành đô thị.
Theo các chuyên gia, trong định hướng sắp tới, Thành phố không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ mà cần chuyển sang mô hình quản trị dựa trên thể chế, dữ liệu và điều hành theo thời gian thực. Trong đó, Thành phố cần hình thành “hệ điều hành đô thị vùng” hoặc “hệ điều hành dữ liệu vùng”, áp dụng các mô hình mới như Data Mesh, hạ tầng tính toán biên và bản sao số động (Dynamic Digital Twin) nhằm nâng cao khả năng dự báo, phản ứng nhanh và tối ưu hóa vận hành đô thị./.
Bài 2: Đột phá từ các Nghị quyết lớn
