Khoa học - Sáng tạo

Từ vở xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái”: Công nghệ đánh thức sức sống của nghệ thuật xiếc

Sau gần hai tháng ra mắt, vở xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái” đã có 27 buổi biểu diễn, doanh thu hơn 6 tỷ đồng. Thành công này cho thấy tiềm năng của việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sáng tạo nghệ thuật.

Nghệ sĩ thể hiện các kỹ thuật xiếc đặc sắc trong vở diễn “Sơn Thần - Thủy Quái”.
Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN

Trong chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Liên đoàn Xiếc Việt Nam giới thiệu tới công chúng vở xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái”. Vở diễn được dàn dựng với sự kết hợp giữa nghệ thuật xiếc, công nghệ 3D Mapping, sân khấu nước, ánh sáng và âm nhạc, mang đến những trải nghiệm đặc biệt cho cho khán giả.

Sau gần hai tháng ra mắt, vở xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái” đã có 27 buổi biểu diễn, doanh thu hơn 6 tỷ đồng. Thành công này cho thấy tiềm năng của việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sáng tạo nghệ thuật, góp phần cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời mở ra hướng khai thác nguồn lực văn hóa phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

* Công nghệ mở rộng không gian sáng tạo

Vở xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái” lấy cảm hứng từ truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, câu chuyện đã gắn bó với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Những nhân vật quen thuộc như Vua Hùng, công chúa Mỵ Nương, Sơn Tinh và Thủy Tinh được tái hiện trên sân khấu xiếc thông qua những màn trình diễn giàu tính nghệ thuật, kết hợp âm nhạc, múa và các hiệu ứng sân khấu hiện đại.

Bên cạnh việc sử dụng nghệ thuật xiếc như đu dây, nhào lộn, thăng bằng, xiếc thú, ảo thuật và biểu diễn trên không, ê-kíp dàn dựng đã đưa công nghệ vào mở rộng không gian biểu đạt, giúp những câu chuyện quen thuộc trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. Theo đó, khán giả không chỉ theo dõi những màn biểu diễn trực tiếp của nghệ sĩ, mà còn được đưa vào một thế giới hình ảnh chuyển động, nơi núi rừng, đại dương, mưa bão, ánh sáng và âm thanh cùng tham gia kể chuyện.

Để thực hiện ý tưởng này, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã cải tạo sân khấu tròn của Rạp Xiếc Trung ương thành sân khấu nước, với hệ thống phun và thoát nước được đầu tư đồng bộ. Đặc biệt, hệ thống màn nước với gần 300 ống phun từ trên cao tạo điều kiện để nước trở thành một chất liệu biểu diễn, thay vì chỉ là yếu tố minh họa.

Với 3D Mapping, sân khấu liên tục biến đổi theo diễn biến câu chuyện.
Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN 

Cùng với đó, công nghệ 3D Mapping Panorama 360° được sử dụng để tạo nên những lớp hình ảnh bao quanh không gian sân khấu. Từ vùng đất thanh bình thời các Vua Hùng, khán giả được dẫn dắt đến thế giới núi rừng của Sơn Tinh, rồi mở ra không gian đại dương của Thủy Tinh. Hình ảnh bầu trời, cây cối, muông thú, biển cả và các sinh vật dưới nước liên tục biến đổi theo diễn biến câu chuyện…

Đặc biệt, các hiệu ứng được tính toán để tương tác với chuyển động của nghệ sĩ. Khi Thủy Thần hô gọi nước dâng, hệ thống vòi phun hoạt động theo nhịp diễn và âm nhạc; khi cuộc đối đầu giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh bước vào cao trào, nước từ trên cao đổ xuống kết hợp với ánh sáng laser tạo hiệu ứng sấm chớp, mưa bão. Những màn trình diễn kết hợp nước và lửa, ánh sáng và hình ảnh chuyển động tạo nên những trường đoạn giàu tính thị giác, mang lại trải nghiệm hấp dẫn người xem.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho biết, để xây dựng hệ thống hình ảnh xuyên suốt chương trình, Liên đoàn Xiếc đã phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ số LumiShow và VietArt. Các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đồ họa cũng được sử dụng để hỗ trợ ê-kíp phát triển ý tưởng, thử nghiệm các phương án tạo hình núi rừng, biển cả và thế giới thần thoại. Những phương án phù hợp tiếp tục được chọn lọc, hoàn thiện và kết hợp với hệ thống trình chiếu để đáp ứng yêu cầu của kịch bản.

Âm nhạc được sáng tác riêng cho vở diễn, kết hợp những chất liệu hiện đại như Symphonic Pop, World Music, EDM Cinematic với âm hưởng nhạc cụ dân tộc. Sự kết hợp này tạo nên màu sắc riêng cho từng không gian, nhân vật, đồng thời kết nối các lớp diễn. Khi câu chuyện bước vào cuộc đối đầu giữa Đất và Nước, âm nhạc, tiếng sấm, mưa bão, gió, nước và ánh sáng cùng được đẩy lên, tạo nên cao trào.

Sự kết hợp giữa nghệ thuật xiếc, công nghệ, âm thanh, ánh sáng… trong vở diễn không chỉ giúp sân khấu trở nên hoành tráng hơn, mà còn mở rộng khả năng kể chuyện của nghệ thuật xiếc, mở rộng không gian biểu đạt, đưa khán giả trải nghiệm một không gian biểu diễn đa chiều, trong đó hình ảnh, âm thanh và chuyển động của nghệ sĩ hòa quyện, tạo cảm giác như đang bước vào thế giới thần thoại, mang đến những cảm xúc mạnh mẽ cho người xem.

Nghệ sĩ thể hiện các kỹ thuật xiếc đặc sắc trong vở diễn. 
Ảnh: Khánh Hoà - TTXVN

Chị Minh Hoà, phường Hai Bà Trưng (Hà Nội) cho biết, chị thực sự bất ngờ và thích thú trước cách dàn dựng mới mẻ của chương trình. Vở diễn không chỉ hấp dẫn bởi nội dung xuyên suốt, mà còn gây ấn tượng với sự kết hợp của âm thanh, ánh sáng, lửa, nước thực cảnh cùng những màn trình diễn điêu luyện của dàn nghệ sĩ xiếc trẻ. Cách kể chuyện bằng ngôn ngữ xiếc kết hợp công nghệ sân khấu hiện đại đã làm thay đổi hình dung vốn có của chị về nghệ thuật xiếc, vốn trước đây thường gắn với những tiết mục biểu diễn riêng lẻ. “Sự hào hứng của khán giả ở nhiều lứa tuổi, không khí tương tác sôi nổi và tình trạng kín rạp cho thấy sức hấp dẫn của một hướng tiếp cận mới, góp phần đưa nghệ thuật xiếc đến gần hơn với công chúng”, chị Minh Hoà chia sẻ.

* Điểm sáng về mô hình kết hợp công - tư

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng cho biết, sau gần hai tháng ra mắt, vở diễn “Sơn Thần - Thuỷ Quái” đã có gần 30 buổi biểu diễn, doanh thu đạt hơn 6 tỷ đồng. Đây là kết quả đáng chú ý đối với một sản phẩm nghệ thuật biểu diễn, cho thấy công chúng sẵn sàng lựa chọn và chi trả cho những chương trình được đầu tư đồng bộ về nội dung, chất lượng nghệ thuật và trải nghiệm thưởng thức.

Một điểm đáng chú ý trong quá trình xây dựng vở diễn “Sơn Thần - Thủy Quái” là mô hình hợp tác giữa Liên đoàn Xiếc Việt Nam - đơn vị nghệ thuật công lập - với doanh nghiệp công nghệ số, dưới sự định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo đó, LumiShow và VietArt tham gia với vai trò doanh nghiệp công nghệ số sản xuất visual đồ họa, thực thi không gian nghệ thuật số và xây dựng hệ thống hình ảnh xuyên suốt chương trình. Sự kết hợp này phát huy thế mạnh của mỗi bên: đơn vị nghệ thuật đóng góp đội ngũ nghệ sĩ, chuyên môn và khả năng khai thác chất liệu văn hóa; doanh nghiệp cung cấp nguồn lực công nghệ, nhân lực kỹ thuật và tư duy sáng tạo mới.

Vở diễn kết hợp nghệ thuật xiếc, sân khấu đương đại và công nghệ hiện đại.
Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN

Cách làm này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về phát huy vai trò của doanh nghiệp và người dân, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực của đời sống. Đồng thời cũng phù hợp với nhiệm vụ và giải pháp được đưa ra trong Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 – 2030, gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số", đó là: Tập trung phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó có yêu cầu tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao.

Mô hình kết hợp công - tư này cũng cho thấy vai trò kiến tạo của Nhà nước trong việc kết nối, huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển văn hóa, mở ra hướng hợp tác bền vững, giúp các đơn vị nghệ thuật có thêm nguồn lực đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển các sản phẩm văn hóa có giá trị và khả năng tiếp cận công chúng.

Nhìn từ kết quả doanh thu của vở diễn “Sơn Thần - Thuỷ Quái” cho thấy, việc ứng dụng công nghệ có thể góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm nghệ thuật. Theo đó, vở diễn vừa phục vụ đời sống văn hoá, tinh thần của người dân, vừa tạo nguồn thu, việc làm cho nghệ sĩ, kỹ thuật viên, đội ngũ hậu cần và các doanh nghiệp tham gia sản xuất.

Đây là một khía cạnh đáng chú ý trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa. Khi sản phẩm nghệ thuật có chất lượng, có sức hút và khả năng tạo doanh thu, các đơn vị sáng tạo sẽ có thêm nguồn lực để tái đầu tư, tiếp tục đổi mới và mở rộng hoạt động. Đồng thời, sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ cũng tạo ra mối liên kết giữa các lĩnh vực, các ngành nghề liên quan như dịch vụ biểu diễn, quảng bá… hình thành thêm những chuỗi giá trị mới trong nền kinh tế.

Từ mô hình của nghệ thuật xiếc, các đơn vị nghệ thuật có thể nghiên cứu, nhân rộng sang chèo, tuồng, cải lương, múa rối, nghệ thuật dân gian, bảo tàng và các hoạt động phát huy giá trị di sản khác… góp phần gợi mở một cách tiếp cận mới cho nghệ thuật, đó là lấy bản sắc văn hóa làm nền tảng, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực, lấy công chúng làm trung tâm và hiệu quả kinh tế làm một trong những thước đo của quá trình phát triển sản phẩm văn hóa.

Đó cũng là cách để tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW được hiện thực hóa trong đời sống nghệ thuật, đồng thời góp phần khai thác nguồn lực văn hóa, tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW mà Ban chấp hành Trung ương Đảng đã đề ra./.


Phương Lan

Xem thêm