Khoa học - Sáng tạo

Đào tạo nhân lực theo chuẩn quốc tế cho các ngành mũi nhọn

Các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm cần thể hiện rõ vai trò trong đào tạo nhân lực chất lượng cao. Trên cơ sở quyền tự chủ, các trường chủ động huy động nguồn lực, lựa chọn chương trình phù hợp với nhu cầu thị trường lao động và chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.

Tiến sĩ Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) 

Đáp ứng nhu cầu nhân lực để nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ là một nhiệm vụ đặt ra trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo Chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế giai đoạn 2026 - 2035, trong đó ưu tiên các ngành khoa học, công nghệ mũi nhọn, khoa học cơ bản, quản trị thông minh và các lĩnh vực mới nổi.

*Nâng chuẩn đầu ra gắn với yêu cầu làm chủ công nghệ

Tại tọa đàm lấy ý kiến về dự thảo, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Đặng Văn Huấn cho biết, chương trình hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo ở những lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2035. Một trong những vấn đề được đặt ra là xác định rõ vị trí của chương trình trong tổng thể các đề án đào tạo nhân lực đã và đang được Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai, qua đó làm rõ mục tiêu và phạm vi đầu tư.

Trọng tâm của dự thảo là nâng chất lượng từng chương trình đào tạo. Chuẩn đầu ra của các chương trình tham gia sẽ được đối sánh với những chương trình tương ứng ở các nước phát triển, hướng tới giúp người tốt nghiệp có năng lực làm việc và thích ứng tương đương. Theo ông Đặng Văn Huấn, mức độ đáp ứng chuẩn quốc tế cần được thể hiện qua nội dung chương trình, phương pháp tổ chức đào tạo, cách đánh giá và kết quả của người học. Việc giảng dạy bằng ngoại ngữ, hợp tác với đối tác nước ngoài hay kiểm định chất lượng là những yếu tố cần được xem xét cùng với năng lực thực tế của người tốt nghiệp.

Từ yêu cầu phát triển nhân lực phục vụ triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, dự thảo xác định bốn nhóm lĩnh vực ưu tiên. Nhóm thứ nhất gồm công nghệ số, điện tử, bán dẫn, robot và tự động hóa. Nhóm thứ hai gồm công nghệ sinh học, môi trường, năng lượng và vật liệu tiên tiến. Nhóm thứ ba gồm khoa học cơ bản, công nghệ lượng tử và các lĩnh vực phục vụ phát triển không gian, biển, hạ tầng chiến lược. Nhóm thứ tư là quản trị thông minh.

Dự thảo đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 người học vào năm 2030 và khoảng 100.000 người học vào năm 2035 trong các chương trình được lựa chọn tham gia. Quy mô này bao gồm đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ, trong đó chỉ tiêu sau đại học được tính trong tổng chỉ tiêu của từng nhóm lĩnh vực. Đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ được chú trọng nhằm phát triển đội ngũ có chuyên môn sâu, có khả năng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ tiên tiến.

Theo ông Đặng Văn Huấn, việc xác định quy mô đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu nhân lực của đất nước và năng lực thực tế của các cơ sở giáo dục đại học. Để đáp ứng yêu cầu sử dụng nhân lực, các trường cần gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp. Sự tham gia của doanh nghiệp giúp cơ sở đào tạo có thêm căn cứ xác định những năng lực người học cần đạt, đồng thời đưa các yêu cầu từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh vào quá trình xây dựng chương trình.

Cùng với mục tiêu về quy mô, dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 60% số chương trình tham gia đáp ứng Khung tiêu chí quốc gia và được các tổ chức kiểm định quốc tế uy tín công nhận. Đến năm 2035, tỷ lệ này đạt ít nhất 80%. Theo định hướng đang được lấy ý kiến, các trường chủ động lựa chọn ngành, chương trình phù hợp với thế mạnh và chiến lược phát triển. Bộ tiêu chí chung cần quy định rõ các mức độ đáp ứng để từng trường có căn cứ tự đánh giá, xác định những điều kiện còn thiếu và xây dựng lộ trình nâng cấp.

Phó Vụ trưởng Đặng Văn Huấn cho rằng, mức độ sẵn sàng của từng chương trình là căn cứ để xác định lộ trình đầu tư. Các chương trình đã có nền tảng tốt cần được thúc đẩy nâng cấp theo chuẩn quốc tế. Với những chương trình còn thiếu giảng viên, phòng thí nghiệm hoặc các điều kiện bảo đảm chất lượng, cần xác định rõ hạng mục và tiến độ đầu tư. Ở các lĩnh vực chiến lược, mới nổi, việc xây dựng năng lực đào tạo cần đi trước mở rộng quy mô.

Cơ chế triển khai cần tạo động lực để các trường tham gia và làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, cơ sở đào tạo. Nhà nước giữ vai trò định hướng, đầu tư có trọng điểm và xem xét hỗ trợ những lĩnh vực thiết yếu còn hạn chế về năng lực đào tạo. Các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm cần thể hiện rõ vai trò trong đào tạo nhân lực chất lượng cao. Trên cơ sở quyền tự chủ, các trường chủ động huy động nguồn lực, lựa chọn chương trình phù hợp với nhu cầu thị trường lao động và chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.

*Đầu tư có trọng điểm, phát huy quyền tự chủ của các trường

Giáo sư Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, xu hướng liên ngành, liên lĩnh vực đòi hỏi các trường đổi mới cả cách tổ chức đào tạo và quản trị đại học. Chương trình cần xác định các mốc phát triển trung và dài hạn để các trường chủ động phát huy thế mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế. Cơ chế quản trị cần tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện, đồng thời duy trì các chuẩn mực chất lượng.

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội .

Theo Giáo sư Vũ Văn Yêm, dự thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa tự chủ đại học, học phí và cơ chế đầu tư. Việc xác định những ngành Nhà nước đặt hàng, hỗ trợ kinh phí và những ngành các trường chủ động huy động nguồn lực xã hội sẽ giúp cơ sở đào tạo xây dựng kế hoạch phù hợp. Quyền tự chủ cần đi cùng đầu tư phát triển đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia đầu ngành, nâng cấp phòng thí nghiệm, hạ tầng công nghệ và cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, nghiên cứu. Đây là những điều kiện để các trường triển khai chương trình chuyên sâu và tổ chức đào tạo liên ngành.

Từ kinh nghiệm triển khai các chương trình được kiểm định quốc tế, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Sao Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị, lấy kết quả thực chất của người học làm căn cứ đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn quốc tế. Các trường có thể kế thừa dữ liệu và minh chứng từ những đợt kiểm định đã thực hiện để xác định nội dung cần cải tiến. Bà cho biết, nhà trường đang từng bước triển khai các chương trình hợp tác đào tạo, trong đó có chương trình song bằng với đối tác nước ngoài, nhằm nâng cao chất lượng và tăng cường sự công nhận quốc tế.

Việc hoàn thiện dự thảo đặt ra yêu cầu gắn mục tiêu về số lượng người học và tỷ lệ chương trình đạt chuẩn với điều kiện bảo đảm chất lượng ở từng lĩnh vực. Khi chuẩn đầu ra, trách nhiệm của cơ sở đào tạo và cơ chế đầu tư được xác định cụ thể, các trường có cơ sở xây dựng lộ trình phát triển đội ngũ, phòng thí nghiệm và năng lực nghiên cứu. Đây là những điều kiện để chương trình góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm