Khoa học - Sáng tạo

Phát triển công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia

Việt Nam chủ trương phát triển đồng bộ bán dẫn và AI, coi đây là hai trụ cột của tự chủ công nghệ quốc gia.

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, phát triển các công nghệ chiến lược, từng bước làm chủ những công nghệ có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và tự chủ quốc gia đang trở thành yêu cầu trọng tâm. Trong đó, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là hai lĩnh vực có mối quan hệ tương hỗ, vừa mở ra không gian phát triển mới, vừa tạo nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

*Hoàn thiện chính sách, tạo động lực phát triển bán dẫn và AI

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, bán dẫn và AI ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của mỗi quốc gia. Tham gia sâu vào chuỗi giá trị của hai lĩnh vực này không chỉ mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp mới mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia trong nền kinh tế số.

Để nắm bắt cơ hội phát triển, yếu tố then chốt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhận thức rõ điều này, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh và bền vững, trong đó bán dẫn và AI thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển. Đến nay, khung thể chế, chính sách cho hai lĩnh vực này đã cơ bản đồng bộ: Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, với các quy định riêng về phát triển công nghiệp bán dẫn; Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đưa Việt Nam vào số ít quốc gia có đạo luật riêng, toàn diện về AI; cùng với đó là các chiến lược chuyên ngành của Chính phủ.

Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 ban hành kèm theo Quyết định số 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ xác định tập trung vào chip chuyên dụng, gắn với phát triển công nghiệp điện tử, lấy nhân tài làm nền tảng và đưa Việt Nam trở thành điểm đến an toàn, tin cậy của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Chiến lược đặt ra lộ trình ba giai đoạn: đến năm 2030, hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử; đến năm 2040, hình thành ít nhất 200 doanh nghiệp thiết kế, 2 nhà máy chế tạo chip và 15 nhà máy đóng gói, kiểm thử; đến năm 2050, hình thành ít nhất 300 doanh nghiệp thiết kế, 3 nhà máy chế tạo chip và 20 nhà máy đóng gói, kiểm thử, làm chủ nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực bán dẫn.

Song hành với Chiến lược là Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn, với mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên đến năm 2030. Việt Nam xác định thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm thử tiên tiến là những khâu có thể bứt phá sớm; khâu chế tạo chip được triển khai theo lộ trình phù hợp, gắn chặt với hợp tác quốc tế.

Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 ban hành kèm theo Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026, thay thế Chiến lược năm 2021, đánh dấu bước chuyển từ tư duy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI sang chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI. Chiến lược lấy nhân lực, hạ tầng và dữ liệu làm nền tảng; lấy thể chế và quản trị AI làm đột phá. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN về nghiên cứu, phát triển AI; quy mô nền kinh tế AI đạt khoảng 6% GDP; xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ tích hợp AI đạt khoảng 5 tỷ USD; phát triển tối thiểu 5 nền tảng AI dùng chung quốc gia, 8 mô hình AI tiếng Việt và 10 thương hiệu AI Việt Nam có năng lực cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ AI.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính, hai chiến lược có quan hệ gắn bó, bổ trợ cho nhau: AI tạo ra nhu cầu rất lớn về chip hiệu năng cao, tiết kiệm năng lượng; ngược lại, năng lực thiết kế, chế tạo chip quyết định khả năng làm chủ hạ tầng tính toán cho AI. Vì vậy, Việt Nam chủ trương phát triển đồng bộ bán dẫn và AI, coi đây là hai trụ cột của tự chủ công nghệ quốc gia. Mục tiêu của Việt Nam không chỉ là thu hút đầu tư, mà là từng bước làm chủ công nghệ. Để đạt mục tiêu đó, hợp tác với các đối tác hàng đầu thế giới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

*Kết nối nguồn lực quốc tế

Để phát triển AI, công nghiệp bán dẫn cần nhân lực có chuyên môn, năng lực nghiên cứu, sản xuất và khả năng đưa công nghệ vào ứng dụng. Những điều kiện này không thể hình thành trong thời gian ngắn, càng khó phát triển nếu thiếu hợp tác.

Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình để nội dung đào tạo sát với nhu cầu thực tế.

Tại Hội nghị AI – Bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc lần thứ nhất (VKAISS 2026) được tổ chức mới đây, nhiều đại biểu thống nhất nhận định, cả Việt Nam và Hàn Quốc đều đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong các ngành công nghệ mới, đặc biệt là bán dẫn, AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây.

Theo Tiến sĩ Hoàng Việt Hà, Viện trưởng Viện Đại học Quốc tế FPT, Hàn Quốc dù là một trong những trung tâm bán dẫn hàng đầu thế giới, vẫn thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực công nghệ cao. Tình trạng già hóa dân số, cùng xu hướng sinh viên chuyển sang các ngành y khoa, luật thay vì công nghệ, càng làm gia tăng áp lực về nguồn cung lao động. Sự thiếu hụt nhân lực ở cả hai quốc gia đang tạo ra dư địa hợp tác trong đào tạo, trao đổi và sử dụng nguồn nhân lực công nghệ cao. Hàn Quốc có nền tảng công nghệ, giáo dục và nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao, trong khi Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, nhu cầu học tập và tiềm năng cung ứng lao động công nghệ.

Tiến sĩ Hoàng Việt Hà cho biết Tập đoàn FPT và Hàn Quốc đang triển khai hợp tác đào tạo cụ thể. Điển hình là chương trình hợp tác giữa Đại học Quốc gia Kyungpook (Hàn Quốc) và FPT theo mô hình 4+0, đào tạo toàn bộ 4 năm tại Việt Nam, tập trung vào trí tuệ nhân tạo và kinh doanh; chương trình hợp tác với Đại học Gachon theo mô hình 2+2, trong đó sinh viên học hai năm đầu tại Việt Nam, đồng thời học tiếng Hàn đạt trình độ TOPIK 3, trước khi chuyển tiếp hai năm tại Hàn Quốc để tiếp cận chương trình đào tạo và cơ sở vật chất chuyên sâu về bán dẫn.

Ông Chanho Rim, Giám đốc Trung tâm Phát triển Nguồn nhân lực của Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam, cho biết Trung tâm đang xây dựng mạng lưới hợp tác với các trường đại học Việt Nam để tuyển chọn, đào tạo và kết nối nhân lực kỹ thuật với doanh nghiệp Hàn Quốc. Chương trình gồm đào tạo chuyên môn, tiếng Hàn và văn hóa Hàn Quốc, đồng thời hỗ trợ ứng viên từ khâu tuyển dụng, xin visa đến ổn định cuộc sống và làm việc tại Hàn Quốc.

Cùng với Hàn Quốc, Nhật Bản cũng là quốc gia Việt Nam đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực AI và bán dẫn. Tại phiên tọa đàm về chương trình sáng kiến hợp tác khoa học và công nghệ giữa Nhật Bản với các nước ASEAN do Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản khởi xướng (Chương trình) NEXUS, nhân lực là một trong những điểm kết nối quan trọng được Phó Giáo sư Lê Đức Anh, Đại học Tokyo đề cập. Ông Lê Đức Anh đề xuất kết hợp đào tạo chuyên môn bán dẫn với tiếng Nhật, đồng thời tạo cơ hội thực tập và làm việc tại doanh nghiệp Nhật Bản. Cách tiếp cận này giúp người học vừa có kiến thức kỹ thuật, vừa hiểu môi trường làm việc và yêu cầu của ngành công nghiệp. Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình để nội dung đào tạo sát với nhu cầu thực tế. Đại học Tokyo và Đại học Bách khoa Hà Nội đã kết nối, hợp tác đào tạo tiến sĩ, nghiên cứu chung và trao đổi thực tập sinh.

Hiện thực hóa hợp tác giữa hai nước, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng bí thư Chủ tịch nước Tô Lâm đến Nhật Bản (8-11/11/20226), Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia Việt Nam (NAFOSTED) và Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) đã ký thỏa thuận hợp tác đồng tài trợ 11 nhiệm vụ thuộc Chương trình NEXUS.

Các nhiệm vụ tập trung vào những hướng nghiên cứu như chip AI công suất thấp, linh kiện điện tử thế hệ mới, công nghệ bán dẫn, vật liệu và quy trình chế tạo bán dẫn hợp chất, công nghệ cảm biến phát hiện đột biến DNA, vật liệu bán dẫn hai chiều và thiết bị MEMS phục vụ cảm biến thông minh, năng lượng bền vững./.

PV

Tin liên quan

Xem thêm