Trước yêu cầu phát triển công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, dịch vụ và những ngành kinh tế mới, giáo dục nghề nghiệp đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về mạng lưới, chương trình và phương thức đào tạo.
Thực tế tại một số địa phương cho thấy, việc sắp xếp các cơ sở đào tạo đang được triển khai đồng thời với tăng cường liên kết doanh nghiệp, điều chỉnh ngành nghề theo nhu cầu thị trường lao động, hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
*Đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động
Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2025-2030, Khánh Hòa xác định các trụ cột động lực tăng trưởng gồm công nghiệp; năng lượng; du lịch, dịch vụ; đô thị, xây dựng. Cùng với yêu cầu về số lượng lao động, sự phát triển của các lĩnh vực này đặt ra đòi hỏi ngày càng cao về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề và khả năng thích ứng của người lao động.
Tại khu vực miền núi, Trường Trung cấp Nghề Dân tộc nội trú Khánh Vĩnh đang điều chỉnh hoạt động đào tạo theo hướng bám sát hơn nhu cầu học nghề và việc làm của người dân. Năm học 2026-2027, trường đào tạo 7 ngành nghề hệ trung cấp gồm May thời trang, Điện công nghiệp, Kỹ thuật xây dựng, Kỹ thuật chế biến món ăn, Nghiệp vụ nhà hàng, Công nghệ thông tin và Thú y.
Lựa chọn học ngành May thời trang với mong muốn sớm có nghề nghiệp ổn định, em Cao Phương Thảo, học viên khóa 2025-2027 cho biết, mỗi buổi thực hành là cơ hội để em rèn luyện tay nghề và hoàn thiện sản phẩm. Sau khi tốt nghiệp, Thảo mong muốn có thể làm việc tại các nhà máy ở địa phương, vừa có thu nhập ổn định, giúp đỡ gia đình, vừa có điều kiện gắn bó với quê hương.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghề Dân tộc nội trú Khánh Vĩnh Kiều Xuân Khiêm, trường hiện có 13 lớp trung cấp với 339 học sinh và 7 lớp văn hóa với 320 học viên. Nhà trường đang từng bước điều chỉnh cơ cấu ngành nghề, tăng quy mô đào tạo các ngành kỹ thuật, du lịch, dịch vụ phù hợp với nhu cầu nhân lực tại địa phương; đồng thời đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số.
Cùng với đào tạo chuyên môn, học viên được tư vấn hướng nghiệp, hỗ trợ kết nối việc làm. Những học viên có kết quả học tập tốt được tạo điều kiện tiếp cận các chương trình học bổng, qua đó khuyến khích người học, nhất là học sinh ở khu vực miền núi, chủ động trang bị nghề nghiệp để tham gia thị trường lao động.
Yêu cầu đào tạo sát thực tiễn cũng đang được đặt ra rõ nét tại Hưng Yên - địa phương có trên 48% dân số trong độ tuổi lao động và đang phát triển mạnh các ngành công nghiệp, công nghệ cao.
Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Đông Hưng, mô hình kết hợp học văn hóa với học nghề đang mở thêm lựa chọn cho học sinh. Trung tâm duy trì quy mô khoảng 1.200 học sinh với các nhóm nghề như công nghệ kỹ thuật xây dựng, thiết kế nội thất, chăm sóc sắc đẹp, chế biến món ăn, công nghệ thông tin, kế toán...
Theo học ngành Công nghệ thông tin, em Đặng Minh Anh cho biết, bên cạnh kiến thức chuyên môn, học sinh được dành nhiều thời gian thực hành để hình thành kỹ năng nghề. Sau 3 năm, người học có thể vừa hoàn thành chương trình Trung học phổ thông, vừa có bằng trung cấp nghề, qua đó có thể sớm tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học ở trình độ cao hơn.
Giáo viên Nguyễn Thị Hải Hường cho biết, quá trình giảng dạy được tổ chức theo hướng kết hợp lý thuyết với thực hành, giúp học sinh vận dụng kiến thức ngay trong quá trình học. Giáo viên đồng thời chú trọng rèn tính cẩn thận, tinh thần trách nhiệm, tác phong làm việc và ý thức kỷ luật - những yêu cầu cần thiết trong môi trường sản xuất công nghiệp.
Theo Phó Giám đốc Trung tâm Mai Bá Linh, những năm qua, khoảng 60% học sinh sau khi tốt nghiệp có việc làm đúng ngành nghề được đào tạo; khoảng 30-40% tiếp tục học lên cao đẳng, đại học. Trung tâm đang tiếp tục tăng cường tư vấn nghề nghiệp dựa trên năng lực, sở trường của từng học sinh và mở rộng gắn kết với doanh nghiệp để người học có thêm cơ hội thực hành, nâng cao kỹ năng.
Ở trình độ cao đẳng, sự tham gia của doanh nghiệp ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quá trình đào tạo.
Năm học 2026-2027 là năm học đầu tiên Trường Cao đẳng Hưng Yên hoạt động sau sáp nhập, với hơn 300 cán bộ, giáo viên, viên chức, người lao động và trên 2.600 học sinh, sinh viên. Các ngành Điện tử công nghiệp, Điện công nghiệp và Công nghệ ô tô được xác định là những lĩnh vực đào tạo mũi nhọn, phù hợp với nhu cầu nhân lực của địa phương.
Tiến sĩ Đặng Nguyên Mạnh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Hưng Yên cho biết, gắn kết doanh nghiệp được coi là một trong những nội dung “xương sống” của chương trình đào tạo. Doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận học sinh, sinh viên thực tập mà còn tham gia từ tuyển sinh, xây dựng chương trình, giáo trình đến tổ chức học tập và đánh giá kết quả của người học.
Nhà trường đã thiết lập các thỏa thuận hợp tác cung ứng lao động với nhiều doanh nghiệp, tạo điều kiện để học sinh, sinh viên tiếp cận sớm dây chuyền, thiết bị, quy trình sản xuất và môi trường làm việc thực tế. Thông qua quá trình này, nhà trường và doanh nghiệp có thể cùng đánh giá năng lực người học, xác định những kỹ năng còn thiếu để điều chỉnh hoạt động đào tạo.
*Sắp xếp mạng lưới, chuẩn bị nhân lực cho ngành kinh tế mới
Cùng với đổi mới chương trình và tăng cường liên kết doanh nghiệp, việc tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang được các địa phương triển khai nhằm tập trung nguồn lực, hạn chế phân tán đầu tư và nâng cao hiệu quả đào tạo.
Khánh Hòa hiện có Trường Đại học Khánh Hòa là trường đại học công lập trực thuộc tỉnh; 3 trường cao đẳng công lập trực thuộc UBND tỉnh gồm Cao đẳng Y tế Khánh Hòa, Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Nha Trang và Cao đẳng Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa cùng 7 trường trung cấp công lập trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo.
Tỉnh đã phê duyệt Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn. Theo lộ trình, việc sắp xếp, sáp nhập các trường cao đẳng, trung cấp được triển khai trong năm 2026. Đến tháng 4/2027, tỉnh dự kiến hoàn thành Đề án sáp nhập Trường Đại học Khánh Hòa vào Trường Đại học Nha Trang; đồng thời các cơ sở giáo dục nghề nghiệp xây dựng Đề án tự chủ tài chính nhóm 2.
Sau sắp xếp, Khánh Hòa dự kiến giảm 1 cơ sở giáo dục đại học và 4 trường trung cấp, cao đẳng. Việc tinh gọn mạng lưới được kỳ vọng giúp tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo xây dựng ngành nghề gắn sát hơn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Tại Hưng Yên, việc sắp xếp mạng lưới giáo dục nghề nghiệp cũng được thực hiện song song với xây dựng chính sách phát triển lực lượng lao động.
Ngày 31/3/2026, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên thông qua Nghị quyết số 12-NQ/TU về Đề án phát triển lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng lực lượng lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, tác phong công nghiệp và khả năng thích ứng với thị trường lao động. Đến năm 2030, mỗi năm Hưng Yên phấn đấu đào tạo mới, đào tạo lại từ 55.000-60.000 lao động; nâng tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ lên trên 40,5%; năng suất lao động bình quân tăng trên 10%.
Để tạo thêm động lực cho người học, HĐND tỉnh đã ban hành chính sách hỗ trợ học phí đối với người học nghề. Theo đó, 45 ngành nghề thuộc danh mục ưu tiên được hỗ trợ, trong đó có Công nghệ thông tin, Công nghệ ô tô, Logistics, Thương mại điện tử, Dược, Nông nghiệp công nghệ cao. Đây đều là những lĩnh vực gắn với nhu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và ứng dụng công nghệ của địa phương.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm, toàn tỉnh hiện có 9 cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, gồm 2 trường cao đẳng trực thuộc các bộ, 5 trường cao đẳng trực thuộc UBND tỉnh và 2 trường trung cấp. So với thời điểm ngày 1/7/2025, số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc tỉnh đã giảm 4 cơ sở, tương ứng 36,4%.
Quy mô tuyển sinh của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc tỉnh hiện đạt 10.915 học sinh, sinh viên mỗi năm, gồm 3.975 sinh viên trình độ cao đẳng và 6.940 học sinh trình độ trung cấp. UBND tỉnh đang tiếp tục hoàn thiện phương án sắp xếp các cơ sở thuộc thẩm quyền quản lý theo hướng bảo đảm hoạt động hiệu quả, ổn định và đáp ứng yêu cầu đổi mới đào tạo nghề.
Từ thực tiễn tại Khánh Hòa và Hưng Yên có thể thấy, sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo chỉ là một phần của quá trình đổi mới giáo dục nghề nghiệp. Yêu cầu quan trọng hơn là nguồn lực sau sắp xếp được sử dụng hiệu quả hơn, ngành nghề đào tạo bám sát nhu cầu phát triển, doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo và người học có khả năng tìm được việc làm phù hợp.
Trong bối cảnh cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch nhanh dưới tác động của công nghệ, chuyển đổi số và sự hình thành các ngành nghề mới, khả năng dự báo nhu cầu nhân lực và điều chỉnh đào tạo kịp thời sẽ ngày càng có ý nghĩa. Khi nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền địa phương cùng tham gia vào quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực, giáo dục nghề nghiệp có thêm điều kiện chuyển mạnh từ đào tạo theo năng lực sẵn có sang đào tạo theo nhu cầu của thị trường lao động, qua đó góp phần cung ứng nguồn nhân lực có kỹ năng cho các động lực tăng trưởng mới./.
