Trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, bà con cùng nhau múa lăm vông, chơi các trò chơi dân gian, chia sẻ câu chuyện về đời sống sản xuất, làm nên một không gian văn hóa đặc sắc.
Trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11/2025, tại các bản làng ở nhiều xã miền núi tỉnh Nghệ An diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao, văn nghệ sôi động.
Các trò chơi dân gian truyền thống như, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, đi cà kheo, tó mặng…đã được tổ chức nhằm tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích cho người dân. Việc này đã góp phần nâng cao sức khỏe và bảo tồn, gìn giữ các giá trị văn hóa độc đáo riêng có của mỗi cộng đồng dân tộc.
Tó mặng (bắn hạt mặng bằng ngón tay, ngón chân) hay còn gọi là tó má lẹ (Tó mák lẹ) một trò chơi dân gian phổ biến, mang đậm bản sắc văn hóa trong cộng đồng dân tộc Thái được lưu truyền, gìn giữ như một nét văn hóa riêng, độc đáo bao đời nay. Các dịp lễ, Tết, ngày hội văn hóa, ngày đoàn kết toàn dân, mừng nhà mới, đám cưới,... mọi người lại cùng nhau vui chơi tó mák lẹ, tạo gắn kết cộng đồng.
Trong tiếng Thái, "tó" nghĩa là chọi hoặc đánh, còn "mák lẹ" có hình tròn, mầu nâu đậm, chắc, là hạt của một loại quả mọc trên rừng, thuộc họ dây leo, vỏ cứng, dài khoảng 30 cm, mỗi quả có bốn, năm hạt. Cách chơi tó mák lẹ đơn giản, ai cũng có thể tham gia, không phân biệt già trẻ, đàn ông hay phụ nữ. Sân chơi là những bãi đất bằng phẳng hoặc có thể ngay dưới gầm sàn. Đội chơi, đội phục vụ, càng đông càng vui.
Để chơi tó mák lẹ, đầu tiên là dựng quả mák lẹ thành một hàng, sau đó kẻ ba vạch trên sân. Vạch thứ nhất là điểm xuất phát, chỗ đứng của người chơi, bắn quả mák lẹ; vạch thứ hai kẻ sát rãnh hàng quả mák lẹ, là vạch đánh dấu phạm quy; vạch thứ ba là vạch đích cách hàng mák lẹ từ một, hai mét trở lên, tùy theo người chơi, các em nhỏ có thể kẻ vạch chơi cách nhau gần hơn.
Cách chơi khá đơn giản, mọi người, ở mọi lứa tuổi, giới tính đều có thể tham gia chơi nhưng đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ. Người tham gia chơi tó mặng dùng sức bật của các ngón tay để bắn quả mák lẹ trúng điểm đích phía trước.
Theo những người cao tuổi, tó mặng không chỉ là trò chơi giải trí mà còn là môn thể thao rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo. Đòi hỏi ở người chơi trí thông minh, sự kiên trì và phối hợp ăn ý, trò chơi trở thành một “sân tập” cho tinh thần tập thể, vốn là yếu tố quan trọng trong đời sống cộng đồng người Thái. Trò chơi này không đòi hỏi sức mạnh quá nhiều, nhưng đòi hỏi người chơi có sự khéo léo, tỉ mỉ, dẻo dai, yêu cầu độ chính xác cao.
Giữa núi rừng xã Nhôn Mai, bản Huồi Cọ rộn ràng trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, bà con cùng nhau múa lăm vông, chơi các trò chơi dân gian, chia sẻ câu chuyện về đời sống sản xuất, làm nên một không gian văn hóa đặc sắc, đậm bản sắc Mông, Khơ Mú. Tiếng cười vang vọng, tiếng nhạc cồng chiêng hòa vào tiếng gió núi khiến không khí ngày hội vừa rộn rã vừa tràn đầy nghĩa tình.
Ở các xã biên giới, ngày hội còn mang ý nghĩa củng cố “phên giậu” Tổ quốc. Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng và người dân cùng tham gia trồng cây, thi thể thao, chơi các trò chơi truyền thống và trao đổi kinh nghiệm sản xuất.
Việc tổ chức trò chơi dân gian trong lễ hội góp phần động viên người dân rèn luyện thể chất, sự dẻo dai, khôn khéo, ý chí vươn lên giành chiến thắng và tinh thần gắn kết cộng đồng. Thông qua các trò chơi dân gian còn nhằm giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho các thế hệ.
Để bảo tồn và phát triển các trò chơi dân gian, môn thể thao dân tộc thiểu số trong cộng đồng dân cư, nhiều xã miền núi, nhiều địa phương trong cả nước đã chú trọng tổ chức các hoạt động thể dục, thể thao gắn với sự kiện tổ chức ngày lễ kỷ niệm của đất nước. Đặc biệt, những năm gần đây đã diễn ra nhiều hoạt động nhằm bảo tồn và phát huy các môn thể thao của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong đó, Dự án 6, thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 diễn ra tại nhiều địa phương đã tiến hành tổ chức hội thi thể thao truyền thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là dịp để đồng bào các dân tộc đua tài, rèn luyện sức khỏe, tạo sự gắn kết cộng đồng và gìn giữ, phát huy các môn thể thao truyền thống; thúc đẩy sự phát triển của phong trào thể dục thể thao tại các xã miền núi nói riêng và đối với phong trào thể dục thể thao./.
(Bài viết có sự phối hợp thực hiện của Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
