Các trường học trên địa bàn xã Sam Mứn đã chủ động đưa văn hóa dân gian vào hoạt động giáo dục, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu, thực hành, trực tiếp tham gia trình diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Từ những giờ học nhạc cụ dân tộc, làn điệu dân ca đến các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, xã Sam Mứn, tỉnh Điện Biên đang từng bước đưa di sản văn hóa đến gần hơn với thế hệ trẻ. Cùng với hoạt động bảo tồn tại cộng đồng, cách làm này góp phần nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống, tạo nền tảng phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.
Gieo tình yêu văn hóa từ mái trường
Trong bối cảnh các phương tiện truyền thông và xu hướng giải trí hiện đại ngày càng tác động mạnh đến đời sống giới trẻ, việc gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặt ra nhiều thách thức. Trước thực tế đó, các trường học trên địa bàn xã Sam Mứn đã chủ động đưa văn hóa dân gian vào hoạt động giáo dục, tạo điều kiện để học sinh được tìm hiểu, thực hành và trực tiếp tham gia trình diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình.
Tại Trường Trung học cơ sở Sam Mứn, bên cạnh chương trình học chính khóa, nhà trường dành thời lượng cho các nội dung giáo dục văn hóa địa phương. Học sinh được làm quen với nhạc cụ truyền thống, học cách sử dụng nhạc cụ, thực hành những làn điệu dân ca đặc trưng của đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú trên địa bàn. Từ chỗ còn bỡ ngỡ, nhiều em đã dần biết sử dụng nhạc cụ, phối hợp trong các tiết mục biểu diễn. Em Quàng Văn Phúc, học sinh lớp 7A, Trường Trung học cơ sở Sam Mứn chia sẻ: “Trước đây chúng em chưa biết đánh các loại nhạc cụ dân tộc. Sau mỗi tiết học, được các thầy cô hướng dẫn tận tình, giờ đây em và các bạn đã biết đánh đúng nhịp, hay hơn”.
Không chỉ dừng lại ở việc học và luyện tập trong trường, học sinh còn được tham gia biểu diễn tại các chương trình văn hóa, ngày lễ của nhà trường, địa phương và các phiên chợ giao lưu vùng cao. Qua những hoạt động này, các em có thêm cơ hội rèn luyện sự tự tin, đồng thời hiểu hơn về giá trị của những làn điệu, nhạc cụ gắn bó với đời sống dân tộc mình. Em Lò Kim Như, học sinh lớp 8B, Trường Trung học cơ sở Sam Mứn cho biết, việc được tham gia biểu diễn tại các xã, trường học khác và chợ phiên giúp em tự tin hơn, thêm tự hào, yêu những giai điệu truyền thống của dân tộc.
Theo thầy giáo Trần Văn Điển, giáo viên Trường Trung học cơ sở Sam Mứn, thời gian đầu, việc hướng dẫn học sinh tiếp cận với các loại hình nghệ thuật dân gian gặp không ít khó khăn do tâm lý e ngại, thiếu tự tin. Tuy nhiên, khi nhận thấy học sinh dần hình thành niềm yêu thích, giáo viên và các em cùng kiên trì luyện tập, từng bước nâng cao kỹ năng biểu diễn, góp phần giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống.
Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Sam Mứn, hoạt động giáo dục văn hóa địa phương cũng được triển khai với nhiều hình thức. Tiếng khèn, tiếng đàn, những điệu múa dân gian được đưa vào các chương trình ngoại khóa, ngày hội văn hóa, lễ khai giảng và các hoạt động tập thể, giúp học sinh hiểu hơn về phong tục, tập quán, không gian sinh hoạt cộng đồng của các dân tộc trên địa bàn. Đáng chú ý, nhà trường đã xây dựng các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, bố trí không gian trưng bày sản phẩm thủ công truyền thống để học sinh tìm hiểu, thực hành. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách vở, các em được trực tiếp trải nghiệm những kỹ năng như đan lát, tìm hiểu cách chế tác nhạc cụ và các sản phẩm thủ công của đồng bào dân tộc.
Hằng năm, nhà trường còn tổ chức ngày hội văn hóa với nhiều hoạt động như biểu diễn văn nghệ, tái hiện lễ hội truyền thống, trình diễn trang phục dân tộc, truyền dạy múa khèn, hát dân ca. Qua đó, học sinh có điều kiện tìm hiểu sự phong phú trong đời sống văn hóa của các dân tộc, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc.
Thầy giáo Nguyễn Trọng Sơn, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Sam Mứn cho biết, các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh hiểu sâu hơn về truyền thống của các dân tộc trên địa bàn xã, từ đó hình thành ý thức bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nhà trường xác định giáo dục văn hóa truyền thống không chỉ là hoạt động ngoại khóa mà cần được duy trì thường xuyên, gắn với các hoạt động giáo dục toàn diện.
Kết nối nhà trường với cộng đồng
Cùng với việc đưa văn hóa truyền thống vào trường học, xã Sam Mứn chú trọng duy trì các hoạt động văn hóa dân gian tại cộng đồng, khuyến khích người dân, nghệ nhân và những người am hiểu phong tục, tập quán tham gia trao truyền cho thế hệ trẻ. Việc kết hợp giữa giáo dục trong nhà trường với trải nghiệm tại bản làng giúp học sinh có điều kiện tiếp cận văn hóa từ nhiều góc độ. Các em không chỉ được học về nhạc cụ, trang phục, điệu múa hay lễ hội mà còn hiểu hơn về ý nghĩa của những giá trị ấy trong đời sống cộng đồng. Đây cũng là cách để thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức học đường và thực tiễn văn hóa tại địa phương.
Bên cạnh dạy âm nhạc, các giá trị về ngôn ngữ, kiến trúc nhà ở, nghề thủ công và phong tục truyền thống cũng được quan tâm gìn giữ. Sự tham gia của gia đình, cộng đồng và những người có hiểu biết về văn hóa dân tộc đóng vai trò quan trọng, giúp quá trình trao truyền không bị giới hạn trong khuôn viên trường học.
Theo ông Phạm Thiết Chùy, Chủ tịch UBND xã Sam Mứn, chính quyền địa phương đã chỉ đạo xây dựng nghị quyết riêng về phát triển du lịch, trong đó xác định bảo tồn, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Định hướng này đặt ra yêu cầu gắn bảo tồn văn hóa với khai thác hợp lý các tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Những nét đặc trưng về trang phục, ẩm thực, kiến trúc, lễ hội, dân ca, dân vũ và nghề thủ công truyền thống nếu được gìn giữ, phát huy đúng cách sẽ trở thành những sản phẩm có sức hấp dẫn đối với du khách.
Việc được tiếp cận văn hóa từ sớm giúp các em có thêm hiểu biết, kỹ năng và ý thức tham gia bảo tồn di sản. Khi trưởng thành, các em có thể trở thành những người trực tiếp giới thiệu văn hóa dân tộc, tham gia tổ chức hoạt động trải nghiệm và phát triển các dịch vụ du lịch tại quê hương.
Từ những giờ học nhạc cụ, điệu múa, câu lạc bộ văn nghệ đến các hoạt động trải nghiệm tại bản làng, những giá trị văn hóa đang được trao truyền bằng chính sự tham gia của thế hệ trẻ. Đây không chỉ là cách gìn giữ bản sắc mà còn tạo nền tảng để địa phương khai thác tiềm năng văn hóa, phát triển du lịch gắn với cộng đồng theo hướng bền vững./.
- Từ khóa:
- Sam Mứn
- văn hóa truyền thống
- nhạc cụ dân tộc


