Năng lực nghiên cứu của sinh viên ngày càng thể hiện rõ khi nhiều nhóm trực tiếp tham gia các hướng nghiên cứu của giảng viên, tiếp cận phương pháp và công cụ nghiên cứu hiện đại.
Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Đại học Quốc gia Hà Nội đang thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trở thành một phần quan trọng trong quá trình đào tạo. Nhìn từ gần 3.000 công trình nghiên cứu ở cấp cơ sở, 54 công trình tiêu biểu được lựa chọn xét giải nghiên cứu khoa học sinh viên cấp Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 có thể thấy, sự tham gia ngày càng sâu của sinh viên vào hoạt động nghiên cứu, hướng tới hình thành tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.
*Đưa sinh viên tham gia thực chất vào hoạt động nghiên cứu
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Thanh Tú, Trưởng ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên tiếp tục phát triển cả về quy mô và chất lượng.
Từ gần 3.000 công trình nghiên cứu được triển khai ở cấp cơ sở trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026, các đơn vị đã tuyển chọn 68 công trình tiêu biểu tham gia xét giải cấp Đại học Quốc gia Hà Nội. Qua 136 lượt phản biện kín độc lập, 54 công trình được lựa chọn báo cáo trực tiếp trước ba Hội đồng chuyên môn.
Trong số này, 35 công trình thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, 10 công trình thuộc khoa học công nghệ - kỹ thuật và 9 công trình thuộc khoa học tự nhiên - y dược.
Quy trình tuyển chọn nhiều vòng, từ đánh giá hồ sơ, phản biện độc lập đến bảo vệ trực tiếp trước Hội đồng không chỉ nhằm lựa chọn những công trình có chất lượng mà còn tạo môi trường để sinh viên rèn luyện phương pháp nghiên cứu, tư duy phản biện, khả năng lập luận và bảo vệ kết quả khoa học.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Thanh Tú, năng lực nghiên cứu của sinh viên ngày càng thể hiện rõ khi nhiều nhóm trực tiếp tham gia các hướng nghiên cứu của giảng viên, tiếp cận phương pháp và công cụ nghiên cứu hiện đại. Một số công trình đã có kết quả công bố trên các tạp chí khoa học uy tín trong nước và quốc tế, trong đó có tạp chí thuộc nhóm Q1, Q2; một số nghiên cứu hình thành sản phẩm, mô hình thử nghiệm hoặc được giới thiệu tới doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.
Điều này cho thấy nghiên cứu khoa học sinh viên đang từng bước vượt khỏi phạm vi một hoạt động học thuật bổ trợ, trở thành môi trường để người học trực tiếp tham gia quá trình tạo ra tri thức và vận dụng kiến thức được đào tạo để giải quyết những vấn đề thực tế.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cùng với mở rộng hoạt động nghiên cứu khoa học trong sinh viên, yêu cầu quan trọng là phải bảo đảm tính trung thực, thực chất trong nghiên cứu.
Theo ông Bùi Thế Duy, nghiên cứu khoa học sinh viên trước hết phải là quá trình để người học tự khám phá, hình thành tư duy và phát triển năng lực nghiên cứu độc lập. Giảng viên hướng dẫn có vai trò định hướng phương pháp, hỗ trợ chuyên môn và tạo môi trường để sinh viên phát huy khả năng sáng tạo, thay vì làm thay hoặc đặt ra những yêu cầu vượt quá khả năng của người học chỉ nhằm đạt thành tích.
Cách tiếp cận này đặt giá trị của quá trình nghiên cứu và sự trưởng thành của sinh viên lên trên giải thưởng, đồng thời khẳng định ý nghĩa giáo dục của nghiên cứu khoa học trong trường đại học.
*Khuyến khích nghiên cứu liên ngành, giải quyết vấn đề thực tiễn
Một điểm đáng chú ý trong hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 là sự đa dạng về chủ đề và xu hướng gia tăng các nghiên cứu liên ngành.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ - kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo, học máy và tự động hóa được sinh viên ứng dụng vào nhiều bài toán. Nhóm sinh viên Trường Đại học Công nghệ nghiên cứu kết hợp hướng nhìn và chuyển động đầu để tương tác với máy tính không dùng tay, hướng tới hỗ trợ người gặp khó khăn trong vận động. Sinh viên Trường Quốc tế nghiên cứu cơ chế bộ nhớ và phát hiện vòng lặp nhằm cải thiện khả năng điều hướng thị giác của robot sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Ở lĩnh vực khoa học tự nhiên - y dược, nhiều đề tài gắn với môi trường, biến đổi khí hậu và sức khỏe cộng đồng. Công trình của sinh viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đánh giá dòng chảy trên lưu vực sông Ba trong điều kiện biến đổi khí hậu, kết hợp mô hình thủy văn với phương pháp học máy nhằm nâng cao khả năng mô phỏng, dự báo tài nguyên nước.
Trong khi đó, sinh viên Trường Đại học Y Dược nghiên cứu độ chính xác của nồng độ ôxy hít vào trong hỗ trợ hô hấp cho trẻ sơ sinh, hướng tới những vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với thực hành lâm sàng.
Các công trình thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn cũng tập trung vào nhiều vấn đề thực tiễn, từ phát triển hệ thống cá nhân hóa học tập dựa trên dữ liệu người học, ứng dụng trò chơi giáo dục nâng cao nhận thức phòng, chống mua bán người đến sinh kế bền vững gắn với bảo tồn di sản và bảo vệ sinh thái.
Đáng chú ý, nhóm sinh viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật sử dụng phương pháp phân tích không gian và hệ thống thông tin địa lý để đề xuất hành lang kết nối du lịch di sản khu vực phía Tây Hà Nội. Sinh viên Trường Đại học Kinh tế nghiên cứu vai trò của chuyển đổi số và chất lượng thể chế đối với khả năng nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Các công trình cho thấy, sinh viên không chỉ tiếp cận những vấn đề chuyên sâu của ngành học mà đã bước đầu kết hợp tri thức, phương pháp từ nhiều lĩnh vực để tìm lời giải cho những vấn đề kinh tế - xã hội, công nghệ, môi trường và sức khỏe.
Ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo đề xuất nghiên cứu cơ chế lựa chọn, đầu tư tiếp nối đối với những công trình sinh viên xuất sắc, tạo điều kiện nâng cấp thành đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc gia Hà Nội; đồng thời kết nối các nhóm sinh viên với hệ thống hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ phát triển khoa học và công nghệ và các chương trình ươm tạo.
*Tạo đường đi tiếp cho kết quả nghiên cứu
Từ thực tiễn năm 2026, lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức nghiên cứu khoa học sinh viên, trong đó tăng cường kết nối với doanh nghiệp, tổ chức và địa phương ngay từ khâu xác định bài toán nghiên cứu. Các bên có thể tham gia đặt hàng vấn đề thực tiễn, hỗ trợ điều kiện thực nghiệm, trang thiết bị, nguồn lực và môi trường để sinh viên kiểm chứng kết quả nghiên cứu.
Cùng với đó, những công trình có chất lượng, khả năng ứng dụng cần được tiếp tục lựa chọn và hỗ trợ hoàn thiện, tiến tới chuyển giao, thương mại hóa hoặc phát triển thành dự án khởi nghiệp.
Đại học Quốc gia Hà Nội cũng định hướng phối hợp các nguồn lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp, hướng tới mục tiêu ươm tạo 50 doanh nghiệp khởi nghiệp trong năm tới từ kết quả nghiên cứu của sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh
Việc mở rộng số lượng sinh viên tham gia đến nâng cao chất lượng, bảo đảm trung thực học thuật và tạo cơ chế phát triển tiếp các kết quả có tiềm năng, nghiên cứu khoa học đang được thúc đẩy theo hướng trở thành một phần ngày càng quan trọng của quá trình đào tạo tại Đại học Quốc gia Hà Nội.
Ở đó, giá trị của nghiên cứu khoa học không chỉ nằm ở số lượng công trình hay giải thưởng, mà quan trọng hơn là giúp sinh viên hình thành tư duy khoa học, năng lực nghiên cứu độc lập, khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề. Đây cũng là cơ sở để gắn kết chặt chẽ hơn giữa đào tạo với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và nhu cầu của thực tiễn./.
